1) Umut nedir?

Umut amaçları olan bireyin başarıya ulaşmak için yollar olduğuna inanması ve bu yolları kullanmak için motivasyonunun bulunmasıdır. Snyder, Rand ve Sigmon’un umut nedir sorusuna verdikleri bu cevaplar en çok kabul gören tanımlardan biridir.

Umut = Yollar, amaçlar ve motivasyon

Umutlu birey şunları söyler kendine. “Ben bu amacı başaracak bir yol bulucağım. En az bir yol, belki birçok yol üreteceğim. Ben bunu yapabilirim. Beni bunu yapmamdan alıkoyamazlar.

Umut gelecekte amaçlarınızı gerçekleştirebileceğinize dair olan pozitif mental durumdur. Zor zamanlarda inancınızı muhafaza etmenizi sağlayan bir biliştir. Gottschalk’e göre zor zamanlarda da bireyleri çalışmaya iten pozitif bir güçtür.

Umut bir duygu olarak görülebilir. Kimilerine göre ise amaca yönelik düşünceler umut duygusunu oluşturur.

Kolektif umut nedir?

Büyük bir grup insanın toplu olarak sahip olduğu umuttur. Kolektif umut bireyin kendi başına halledemeyeceği durumlarda olur. Örnek. Bir futbol takımının üyelerinin maçı kazanmak için duydukları umut.

Mutlu olmak uMutlu olmaktır.

2) Umut nedir ne değildir?

Gelişmekte olan farkındalık akımında şimdiki zamana odaklanmamız gerektiğini salık veriliyor. Gelecekle ilgili düşüncelerimizin çoğunlukla endişe ve kaygı gibi negatif olabileceği öngörülüyor. Gelecek tasavvurlarımız iyimserlik ve umut gibi pozitif de olabilir. Geleceği düşünmek çözüm odaklı düşünmektirde aynı zamanda.

Farklı şekillerde geleceğe pozitif bakış açıları getirebiliriz. Umutla benzerlik gösteren bu kavramların arasında küçük nöans farklılıkları bulunmaktadır.

İyimserlik

İyimserlik yaşam olaylarını genel anlamda daha pozitif olarak yorumlamaktır. Umut ise daha amaç odaklıdır. İyimserlik geleceğin şimdiden daha iyi olacağına olan inançtır.

Derslerde başarıyı tahmin etme konusunda umut iyimserlikten daha güvenilir bir araçtır.

 

Öz-yeterlilik, öz-saygı

Öz-yeterlilik ve öz-saygı gibi konseptlere de oldukça yakındır. Fakat tam olarak aynı şey değildir. Öz-yeterlilik bireyin belirli bir alanda başarı elde edebileceğine olan inancıdır. Umudu olan bireylerin hem öz-yeterlilik hem de iyimserlik düzeyleri yüksektir. Öz yeterlilik ve öz-saygı daha çok bireyin amaçlarına ulaşabilmek için yollar bulabileceğine olan inancının yüksek olmadır. Umut seviyesi yüksek olan bireylerin aynı zamanda motivasyon düzeyleride yüksektir.

 

Temenni, dilek

Temenni etmek dilemek, arzu ile düşünmektir. Gerçekçi olmayabilir temenni. Örneğin, yarın havanın güzel olmasını temenni etmek gibi. Birey amaç odaklı değildir. Elinden bu konuda bir şey gelmez. Dünyaya barış gelmesini dileyebilirsiniz.

Bir şeyi dilemek amaç edinmek değildir. Birey hazırlık içinde değildir. Umut hayal değildir. Birey adımlar atar.

İlginizi çekebilir: İyimserlik nedir, Kötümserlikten nasıl kurtulurum?


Prof. Dr. Hasan Bacanlı – Umut Psikolojisi 


3) Umutla ilgili bilmeniz gerekenler

  • Umut geliştirilebilir
    • Farklı psikoeğitimlerle ve psikoterapi ile umut düzeyi artabilir.
    • Umut ilişkilerle, karşılıklı olarak geliştirilebilir.
    • Bireyler hayatlarında küçük değişiklikler yaparak umutlarını artırabilirler.
  • Uzun ya da kısa vadeli olabilir.
  • Bir şeyi gerçekleştirmeyi ya da engellemeyi umut edebilirsiniz.
  • Elde etmesi çok güç ya da daha kolay olan bir şey olabilir.
  • Umutla bağlılıklar kurulabilir.
    • Psikoterapi ilişkisi umutlu dolu bir ilişkidir.
    • Terapi grupları kendi aralarında umutla bağ kurabilirler.
    • Arkadaşlar arasında gelecek umutları bağ oluşturabilir.
    • Psikolojik destek sağlayan uzmanların danışanlarına karşı umutlarını yitirmemeleri tükenmişlik yaşamalarını önleyebilir.
  • Umut ölçülebilir psikometrik testlerle.
    • Snyder tarafından geliştirilen Sürekli Umut Ölçeği birçok popülasyona uyarlanmıştır. Türkçe’ye uyarlanarak test edilmiştir. Ölçeğe ulaşmak için bakınız.
  • Umut duruma özeldir. Belirli bir duruma karşı umudu yüksek olan insanların başka bir duruma karşı umut düzeyleri düşük olabilir. Bunlar eğitim, iş, aile ve romantik ilişkiler olabilir.
  • Umutlu olmanın tersi umutsuz olmak değildir. Birey az ya da çok umutlu olabilir. Cesareti kırılmış olabilir. Mowrer’e (1960) göre ise umutlu olmanın tersi korkmaktır.
  • Gerçekçi ve akılcı bir şekilde engellerin farkındadırlar.
  • Umutlu amaçlar açık, belirli ve bireye katkı sağlayacak türdendir.
  • Umut amaç odaklıdır. Birey amaçlarına ulaşabileceği yollarının olduğuna ve bunları başarabileceğine inanır. Bu yolların peşinden gitmek için gerekli olan motivasyona sahiptir.

Umut bütün karanlığa rağmen bir aydınlığın olduğunu görmektir. – Desmond Tutu

4) Umut bulaşıcıdır

  • Umut bulaşıcıdır. Dalga dalga yayılır. Umutsuzlukta bulaşıcıdır.
  • Bireyler sadece yanıbaşlarındaki insanları değil, onların yakınlarınıda etkilerler. Yani hiç tanımadığınız insanlara dahi umudunuz bulaşabilir.
  • Umutları yüksek olan bireylerle arkadaş olun.
  • Çocuklarla vakit geçirmek bireyin umudunu artırabilir.

Umut uyanık insanın rüyasıdır. – Aristoteles

5) Umut hayatımızda neden önemli?

Eğitim yaşamınızda umut

  • Daha yaratıcı olurlar.
  • Öğrencilerin hedef odaklı kalmalarını sağlar.
  • Üniversiteye girişte hangi öğrencinin daha başarılı olabileceğini belirlemek için SAT gibi sınavlar kullanılıyor. Bu giriş sınavlarının ilk yıldaki başarıyı tahmin edilebilir kılmada başarılı olduğu görülüyor. Dört yıllık başarıyı belirlemede ise umut düzeyini ölçen testlerin daha etkin olduğu görülmüştür.

 

İş yaşamında umut

  • Bir çok öğrenci Üniversite bittikten sonra hayal etmeyi bırakır.
  • Umut iş verimliliği yüzde 14 artırır.
  • Daha yaratıcı olurlar.
  • Daha fazla çözüm yolları bulurlar problemlerini çözmek için.
  • Liderlerden beklenen en temel özelliklerin umut, güven, istikrar ve merhamet olduğu ortaya konmuştur. Umutlu bireyler idareci konumlarına getirilirse daha da fazla insana yayılabilir.
  • Dönüşümcü liderlik için umut gereklidir.
  • Umutlu bireyler işlerini modifiye eden, zamanla geliştirerek, kendileri oluşturan bireylerdir. “İyi işler bulunmaz, yapılır” denilir.
  • Umut ekonomiyi canlandırır.
  • Liderlik. Zullow ve arkadaşları (1988) 1984-1990 yılları arasındaki başkanlık seçimlerini incelediler. Umut mesajı veren adayların %85’inin seçimleri kazandıklarını ortaya koydular.

 

Sosyal ilişkilerde umut

  • Sosyal kabul görme sağlar umut.
  • IQ insanlara okulda ve işte başarı getirebilir. Ama ilişkilerde ve mutluluk getirmede pek bir rol oynamaz. Umut ise ilişkilere önemli katkılarda bulunur.

 

Fiziksel hastalıklar umut ilişkisi

  • Hastalıkların önlenmesinde, teşhis konulmasında ve baş edilmesinde rol oynar.
  • Önleyici. Umutlu olan insanlar daha fazla sağlıklarına dikkat ederler. Sporda daha fazla başarı getirirler. Nihayet sporu bırakma ihtimalleri daha düşüktür.
  • Hastalıklarla baş etmede daha etkilidir. Umut düzeyi yüksek olan bireyler daha fazla iyileşmek için adımlar atarlar. Yapılan deneysel çalışmalarda umutlu bireylerin şu hastalıklarla daha iyi mücadele ettikleri görülmüştür. Yanma, omurilik yaralanmaları, arthritis, körlük, fibromiyalji…
  • Ağrıya dayanıklılık. Deneysel çalışmalar umutlu bireylerin ağrıya karşı daha dayanıklı oldukları göstermişlerdir. Deney: Cold pressor test – Deneye katılanlar ellerini soğuk suya tutarlar. Acıya karşı tepkileri ölçülür. Ellerini ne kadar uzun süre soğuk suda tutabileceklerine bakılır. Umutlu bireylerin ağrıyı daha fazla tolere ettikleri görülmüştür. Kronik hastalıklarda umut endorfin salgılayarak morfini taklit eder.
  • Tavuk mu yumurtadan, yumurtamı tavuktan. Yapılan çalışmalar umutlu bireylerin hastalıklarıyla daha iyi baş ettiklerini göstermiştir.
  • Umut plasebo deneylerinde de görülür. Gerçek ilaç aldığını düşünerek boş hap alan bireylerde de bir nebze iyileşme görülebilir.

 

Psikolojik hastalıklar umut ilişkisi

  • Başkalarıyla daha güçlü bağlar kurarlar.
  • Daha az depresyon ve kaygı görülür.
  • İntiharı önleyici. Daha umutlu insanların duygudurumu daha olumludur.

 

Mutlu olmak uMutlu olmaktır

  • Bir bireyin iyi oluş ihtimalini en fazla etkileyen şey yaş ve cinsiyetinden çok umutlu oluşudur.

Umut binbir ayaklı, umut güneşte saklı. Umut edenler haklı, umut insanın hakkı. – Nazım Hikmet

6) Umut nereden gelir?

Umut – Cinsiyet

Kadınlarla erkekler arasında umut konusunda farklılık görülmemiştir.

 

Umut – Yaş

Bu konuda yeterince çalışma bulunmamaktadır.

 

Umut – Çocuk yetiştirme

Ebeveynleriyle güçlü bağlar kurmuş olan bireyler daha umutlu yetişkinler olurlar.

 

Umut – Sosyal ilişkiler

Daha az yalnızlık hissi yaşayan ve başkalarından daha fazla yardım aldıklarını hisseden bireyler daha umutludur. Umut düzeyi düşük bireyler genellikle yalnızdır. Bu yalnızlıklarının sebebi yakınlık korkusu olabilir.

Umutlu bireylerin stresli durumlarda arayabilecekleri, ortak paydaları olan arkadaşları bulunur.

Umut düzeyi düşük bireylerin az sayıda olan arkadaşlarıda genellikle kendilerine benzer. Bir araya gelip hayatın ne kadar kötü olduğunu konuşarak kendilerine acıma partileri verirler.

 

Umut – Kültüreler farklılıklar

Umut konusunda kültürler arası kayda değer farklılıklar gözlemlenmemiştir. Ama iyimserlik konusunda büyük farklılıklar görülüyor. İyimserlik düzeyi en düşük olan ülkelerden biri Zimbabvedir.

 

Umut – Din

Dindar insanlar daha umutlu olurlar

 

Umut – İş

Bireyin her gün iyi olduğu işle meşgul olması geleceğe yönelik umutlu kılar.

Amerika’da işlerine tutkuyla bağlı olan insanların oranı %13’tür. İşlerine gerçekten tutkuyla bağlı olan insanlar fantastik filmlerde gördüğümüz mitolojik yaratıklar değiller. Gerçekten aramızda işine büyük bir tutkuyla bağlı olan insanlar var. Mutluluk büyük ölçüde işinizi sevmenize bağlı.

 

Umut – Karakter özellikleri

Umutlu bireyler daha yardımseverdir, daha güvenilirdirler. Yılmazlık düzeyleri yüksektir. Daha çok gönüllü olurlar. Başkalarına yardımcı olabileceklerine düşünürler.

Umut amaçlara ulaşmayla ilgili beklentidir. – Stotland ve Gottschalk

7) Farklı umut çeşitleri

Doğuştan gelen umut

Kimi insanlar doğuştan umutlu bireyler gibidirler. Yetişkinler tarafından umutları kırılmadığı müddetçe çocuklarda görülür.

 

Bir seçenek olarak umut

Bir hayat duruşudur. Durum ne kadar kötü görünürse görünsün var olan umuttur.

 

Başkalarından ödünç alınan umut

Başkalarının bizim için duyduğu umudu bizimde benimsememizdir. Size inanan bir eşinizin ya da yakınınızın bulunması bu açıdan önemli.

 

Pazarlıklı umut

Bir şeylerin yerine gelmesi durumunda duyacağımız umuttur.

 

Gerçekçi olmayan umut

Gerçeğin inkar edilmesi anlamına gelir. Ergenlerin sahip olduğu türden bir umuttur. Bireyleri aldatan mucize zayıflama hapları bu türdendir.

 

Sahte, yanlış umut

Evlenerek ömür boyu mutlu olma hayali kurmak bu türden bir umuttur.

 

Olgun umut

Böyle bir umuda sahip olan birey bekleyebilir. Her şeyin mucizevi bir şekilde iyi olacağını düşünen birinin umudu değildir bu.

8) Umut teorisi

Umut teorisi aynı zamanda affedicilik çalışan pozitif psikoloji yaklaşımının kurucularından olan Charles Richard Snyder tarafından ortaya konmuştur. Synder umut ve affediciliğin sağlık, çalışma, eğitim ve kişisel yaşamı nasıl etkilediği üzerine birçok araştırmada bulundu. Synder umudu bilişsel bir yetenek olarak görür, duygudan ziyade.

Synder umutlu olmanın üç parçası olduğunu öne sürer.

  • Amaçlar – Yaşama amaç doğrultusunda yaklaşmak.
  • Yollar – Yaşam amaçlarınıza ulaşmak için farklı yollar bulmak.
  • Vasıta – Bu amaçlara ulaşabileceğinize ve değişiklik gerçekleştirebileceğinize olan motivasyonunuz.

Yani umut bireyin bir amacının olması, bu amaca yönelik yolların olduğuna inanması ve bu amaca yönelik olarak bu yollarda yürüyebileceğine inanmasıdır.

9) Umut düzeyinizi artırmak için yapabilecekleriniz 

Umut geliştirilebilir. Umut’un faydalarını gören uzmanlar deneysel çalışmalarda bulundular.

Amaçlar edinmek 

  • Umutlu bireylerin gelecekle ilgili heyecan duydukları gerçekçi amaçları olur. Ulaşmaya çalıştıkları amacın karşısına çıkabilecek olan engelleri tahmin ederler. Daha da önemlisi bu engelleri aşmalarına yardımcı olacak stratejiler geliştirirler.
  • Amacınızı gerçekleştirmeyi gerçekten istediğinizden emin olun. Bir çok insan ikirciklidir.
  • Amaçları belirleme konusunda daha yüksek farkındalığa sahip olun.
  • Hayatınızın farklı yönlerinde amaçlar belirleyin (eğitim, iş, ilişkiler vb.).
  • Amaçlarınızı en önemliden daha az önemliye göre sıralayın.
  • En önemli iki ya da üç amaçta karar kılın.
  • Önemli hedefleriniz için vakit ayırın.
  • Yaşamınızı öyle düzenleyin ki dışarıdan gelen talepler amaçlarınızın önüne geçmesin.

 

Amaçlara ulaşabileceğimiz yolları edinmek

  • Amaca giden farklı yolları tespit ederek en uygununu seçin.
  • Kafanızda bu amaca ulaşmak için yapacaklarınızı prova edin.
  • Bir engelle karşılaşırsanız neler yapabileceğinizi prova edin.
  • Büyük amaçlarınızı daha küçük adımlara alt hedeflere bölün.
  • Eğer amaç için yolunuz işe yaramazsa, bu yolun yanlış olduğu sonucuna varın. Kendinizi suçlamayın ya da yeteneksiz olduğunuzu düşünmeyin.
  • Yeni yeteneklere ihtiyaç duyduğunuzu farkedin ve bu yetenekleri edinin.
  • Karşılıklı olarak birbirinize fikirler verebileceğiniz arkadaşlıklar edinin.
  • Yardım isteyin.

 

Motivasyonu korumak

  • Nasıl gidiyorum sorularını çok fazlaca sormaktan uzak durun.
  • Kendinize pozitif onaylamalar verin.
  • Kendinize gülebilin.
  • Orijinal hedefinize ulaşmadığınızda yapabileceğiniz yedek bir hedef seçin.
  • Hedeflerinize ulaşma sürecinden zevk alın.
  • Etrafınızda olan küçük şeylerin farkında olun.
  • Alışkanlıklarınızı gözden geçirin. Örneğin; kafeyin, alkol ve sigara. Düzenli spor yapın, yeme ve içme alışkanlıklarınızı gözden geçirin.
  • Daha önceki başarılarınızı not edin.

 

İlişkilerinizde umut düzeyini artırmak

Arkadaşlık ve romantik ilişkilerinde başarılı olanları gözlemleyin. Onların davranışlarından uygun olanları taklit edin.

Ailenizle ya da arkadaşlarınızla olan ilişkilerinizde daha esnek bir açıklama şekli seçin. Örnek. Böyle davranıyor oluşu bu sefere mahsus bir durumdan kaynaklanıyordur. Bu davranışı bu alanla sınırlı. Diğer konularda daha olumlu davranışlarda bulunuyor.

Önemli ilişkileriniz için amaçlar oluşturarak ilişkinizin gelişmesi için adımlar atın. Amacınıza ulaştırıcak yollar belirleyin.

 

İş ve okul yaşamınızda daha umutlu olmak

İş ve okul yaşamında kendinize olan güveninizi artıracak olan yeni kabiliyetler edinin.

Yeni bir projeye başladığınızda en iyisinin olacağını tasavvur edin.

Projenize devam ettiğiniz günler boyunca umudunuzu besleyin.

Projenizi küçük amaçlara bölün ve enerjinizi önünüzdeki küçük amacı aşmaya yöneltin.

10) Umut ve psikoterapi

  • Umut farklı terapi yöntemlerinin ortak noktasıdır. 
    • Psikoterapinin en büyük amaçlarından biridir umut aşılamak.
    • Uzun süre terapi yöntemlerinden hangisinin daha etkin olduğu konusunda araştırmalar yapılmıştır. Bu araştırmalar gösterdi ki psikoterapiyi etkin kılan onları farklı değil ortak yapan empati gibi özelliklerdir. Jerome Frank (1991) umudun da bu ortak özelliklerden biri olduğunu ortaya koymuştur.
  • Alfred Adler insan psikolojisinde amaç hedeflemeyi merkeze almıştır.
  • W. Winnicott çocukların antisosyal davranışlarını bastırılmış umut olarak yorumlamıştır.
  • Varoluşçu terapistler bireyin mutsuz oluşunun amaçsızlıktan doğan bir boşluktan ileri geldiğini öne atarlar.
  • Synder umudu bilişsel temellere dayandırmıştır.
  • Bilişsel davranışçı terapi umutsuzluğun bilişsel temellerini değiştirmeye çalışır. Gerçekçi ve uyumlu amaçlar ortaya koymak için danışanın realist olmayan bilişi değiştirilmeye çalışılır.
  • Sistemik aile terapisi umudu danışanın önemli kaynaklarından biri olarak görür.
  • Umut odaklı terapilerde geliştirilmiştir.

İlginizi çekebilir: Terapi yöntemleri nelerdir? 

11) Umut – Eleştiriler

  • Bireyi tembelleştirebileceği düşünülür. Önemli olanın adım atmak olduğu vurgusu yapılır. Buna cevaben boş boş beklemenin sahte bir umut olduğunu savunulur
  • Umutlu birey kendi içinde bulunduğu durumu gerçekçi olarak göremeyebilir. Oysaki hedefler gerçekçi olmalıdır.
  • Richard Rorty gibi filozoflar umudun insanlara sahte bir iyimserlik verdiğini savundu.
  • Farley (2003) dinin insana pasif bir umut aşıladığını öne sürer. Her şeyin düzeleceğine dair yanlış bir inanca sebep olduğunu iddia ederler insanların. Böylesi bir umut belki de dilek olabilir sadece. Zira pasif bir yaklaşım söz konusu.

İnsanlara yapılabilecek olan en büyük kötülük; onu bir umudun içine hapsetmektir!

12) Umut sembolleri

  • Kırlangıç. Zira kışın sonunda görünür ve baharı müjdeler.
  • Kelebek. Yahudi soykırımı süresince kelebekler umudun sembolü olmuştur.
  • Kardelen. Zorluklar içinde açan bir çiçektir.
  • Güvercin. Barışın sembolü olan güvercin aynı zamanda umudu sembolize eder. İncilde Hz. Nuh’un karaya ulaşılıp ulaşılmadığını test etmek için gemiden bir güvercin gönderdiğine inanılır.
  • Tohum, filizin yeşermesi
  • Uçan balon
  • Gökkuşağı
  • Martı
  • Mum

13) Umut ve Din

Umut – Mitoloji

Yunan mitolojisinde Zeus birçok kötülüğü bir kutunun içine yerleştirir. Bu kutuyu Pandora’ya çeyiz olarak verir ve hiç açmamasını söyler. Pandora söz dinlemez ve kutuyu açar. İçerisinden birçok hastalık ve insanlığa zarar veren haset, öfke, nefret, ızdırap gibi kötülükler çıkar. Kutunun içinde en son olarak Pandora iyileştirici olan umudun olduğunu görür.

 

Umut – Hristiyanlık

Umut, sevgi ve inanç hristiyanlığın temellerini oluşturur. Umut kurtuluşa götürür. Dante İlahi Komedya’da cehenneme girerken, cehennemin girişinde şöyle yazar. “Bana gelen, bütün umudunu teslim et.” Böylelikle cehennemi umutların tükendiği yer olarak tarif eder Dante.

Hristiyanlıkta umuda çokça vurgu yapılır. Amerika’da bireylere en fazla kimin umut verdiği sorulduğunda genellikle İsa cevabını verirler.

Orta çağda inançlı bireylerin umudu daha çok ölümden sonrası için duyarlardı.

 

Umut  – İslam

İslamiyette umutsuzluk kabul edilemez. İslam Müslümanları umutsuzluktan men eder. Allah kadiri mutlaktır. O ol deyince olur.

İslamiyet, bireyin korkuyla ümit arasında olması gerektiğini söyler. Zira kişinin imanı güçlenebilir de kaybedilebilir de.

Bir şeyden ümitsiz olan, ondan uzak olur. – Hz. Ömer

14) Umut teması işleyen filmler

Umut birçok romana, şiire ve şarkıya ilham vermiştir.

  1. Gone With the Wind (1939) – Rüzgar Gibi Geçti
  2. Life Is Beautiful (1998) – Hayat Güzeldir
  3. Good Will Hunting (1997) – Can Dostum
  4. The Shawshank Redemption (1995) – Esaretin Bedeli
  5. Gattaca (1997)
  6. The Bucket List (2007) – Şimdi Ya da Asla
  7. Chocolat (2000) – Çikolata
  8. The King’s Speech (2010) – Zoraki Kıral
  9. Forrest Gump (1994)
  10. The Pianist (2002) – Pianist

Çok eski çağlardan beri hayatımızda olan umut son yıllarda gelişen Pozitif Psikoloji yaklaşımı ile yeniden keşfedildi.

İlginizi çekebilir: Pozitif psikoloji nedir?

Umut nedir konusunda paylaşmak istedikleriniz varsa lütfen yazın.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu yazın.
Lütfen buraya adınızı yazın.