Terapi yöntemleri (psychotherapy approaches) yerine psikoterapi yöntemleri, psikoterapi yaklaşımları ya da psikoterapi kuramları terimleride sıklıkla kullanılır. Psikolojik danışmanların danışma kuramları, psikologların psikoloji kuramları dediklerine de şahit olmuşsunuzdur. Terapi yöntemleri farklı psikoterapi metotlarını çatısı altında bir araya getiren şemsiye bir kavramdır.

Terapi yöntemleri nelerdir?

Psikoterapide farklı terapi yöntemleri uygulanır. Bunlar;

  1. Psikodinamik Yaklaşım (Psikanalitik yaklaşım)
  2. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
  3. Hümanist Yaklaşım (Hümanist / Varoluşçu yaklaşım)
  4. Sistemik Aile Terapisi (Sistemik Terapi)

Terapi yöntemleri farklı psikoterapi metotlarını / okullarını bir çatı altında toplar. Psikoterapistler farklı psikoterapi kuramlarını benimseyerek onlara bağlı kalırlar çalışmalarında.

Psikoterapistlerin adapte ettikleri terapi yöntemi onlar için bir yol haritası gibidir. Danışanlarını anlamaya ve onların problemlerine çözümler üretebilecekleri bir ortam oluşturmaya çalışırken yol gösterirler.

Psikoterapi yöntemlerinin farklı özellikleri. Terapi yöntemleri kendilerine has kişilik gelişimi ve psikopatoloji oluşumu teorileri sunarlar. Bu teorilerin ışığında danışanın psikolojik hastalıklarını nasıl çözümleyebileceğine dair stratejileri bulunur.

Örnek. Psikodinamik yaklaşıma göre bilinç altına itilen çatışmalar duygusal problemler getirir. Bilinç altındaki materyalin, bilinç üstüne çıkartılmasıyla kazanılan bir farkındalık sonucunda ancak üstesinden gelinebilir duygusal sorunların.

1) Terapi yöntemleri – Psikodinamik yaklaşım

Terapi yöntemlerinin ilki olan psikodinamik yaklaşım 20. yüzyılın başlarında Sigmund Freud ve arkadaşlarının öncülüğüyle kurulmuştur.

Psikodinamik yaklaşıma bağlı terapi metodlarının eğitimleri oldukça yoğun olur. Terapi yöntemleri arasında en fazla öz farkındalık eğitimi / bireysel analiz süreci gerektiren psikodinamik yaklaşımdır.

Psikanaliz psikoterapiden öte bir araştırma metodu olarak da kullanılır.

Terapi yöntemleri Psikodinamik yaklaşımı temsil eden psikoterapi okulları

Ayrılıkların yüzeye çıkmaya başladığı psikodinamik kuram içerisinden bir çok farklı psikoterapi okulu ortaya çıkmıştır. Bunların başlıca olanları şunlardır,

  • Alfred Adler Bireysel Psikolojisi
  • Carl Jung Analitik Psikolojisi
  • Heinz Kohut Benlik Psikolojisi
  • Lacan Psikanalizi
  • Harry Stack Sullivan’ın Kişilerarası Psikanaliz

Terapi yöntemleri – Psikodinamik yaklaşımda amaç

Danışanın şikayetleri ve arzuları psikoterapide amacı büyük ölçüde belirler. Kısmen terapi yöntemleri de buna yön verir. Zira terapi yöntemlerinin psikopatolojinin ve problemlerin nasıl oluştuğuna ve çözümlenmesi gerektiğine dair önerileri bulunur. Psikodinamik yaklaşımın amaçları arasında bilinç altına ulaşıp, iç çatışmaları bilinç yüzeyine çıkartmak başta gelir.

Terapi yöntemleri – Psikodinamik yaklaşımda kullanılan teknikler

Başlıcaları şunlardır: 1) Serbest çağrışım; 2) Aktarım ve karşı aktarım; 3) Rüya analizi; 4) Dil sürçmeleri; 5) Tematik algı testleri.

Terapi yöntemleri – Psikodinamik yaklaşımda divana uzanmak

Bir çok insan terapi yöntemleri arasında psikodinamik yaklaşım denilince, gözlerinin önüne kanepeye uzanan danışan görüntüsü gelir. Kanepeye uzanan bireylerin savunma mekanizmaları hafifler. Rüya haline benzer bir hal içine girerler, duygularına, hayallerine, korkularına daha yakın olurlar.

Terapi yöntemleri – Psikodinamik yaklaşımda süre

Terapi yöntemleri arasında en uzun süren psikoterapi yaklaşımı psikodinamik yaklaşımdır. Haftada beş defaya kadar yoğun sıklıkta ve uzun yıllar boyunca devam edebilir. Terapi sürecinde danışanın iç dünyasıyla kontak kurabilmesi için gerekli olan süre kendisine verilir. Analistin danışanına geri bildirim verirken bunu doğru zamanda yapması önemlidir.

Terapi yöntemleri – Psikodinamik yaklaşımın uygun olduğu danışanlar

Değişik terapi yöntemleri farklı danışan grupları için faydalı olabilir. Psikodinamik yaklaşım özellikle şu durumlardaki danışanlara önerilir. Uzun süredir var ola gelen problemlerini etkin bir şekilde çözmek isteyenler. Yaşamlarına anlam vermek, fobi, takıntı, kişilik problemi gibi sorunlarının üstesinden gelmek isteyen bireyler.

Psikodinamik yaklaşıma bağlı terapiler nevrozlu danışanlara önerilirken, psikozlu hastaların uzak durması istenmektedir. Bunun dışında farklı kültür ve sosyo-ekonomik tabakalardan gelen insanlara uygulanırken güçlükler yaşanabileceği iddia edilmektedir.

Psikodinamik yaklaşım diğer terapi yöntemlerinden farklı eleştiriler de alır. Bunlar arasında en önemlileri uzun oluşu, çok yüksek bir maliyet getirişi ve cinselliğe aşırı vurgu yapmasıdır.

Terapi yöntemleri – Psikodinamik psikoterapi

Psikodinamik psikoterapi psikanaliz kadar yoğun olmayan bir terapi uygulamasıdır. Psikanalizle aynı prensiplere sahip olan psikodinamik psikoterapi sürecinde daha az seans uygulaması yapılır. Psikodinamik psikoterapi psikanalizden daha çok güncel problemlerle çalışır. Daha az iç çatışmalara yoğunlaşır.

Daha fazla bilgi için terapi yöntemleri: Psikodinamik Yaklaşım

2) Terapi yöntemleri  Bilişsel davranışçı terapi

Davranışçı kuram hızla Avrupa’da ve Amerika’da gelişen psikanalizin karşısına oldukça zıt fikirlerle çıkmıştır. Davranışçı terapi zamanla gelişerek bilişsel davranışçı terapi (BDT) doğmuştur. Daha sonrasında da üçüncü kuşak bilişsel davranışçı terapi denilen farkındalık temelli bilişsel davranışçı terapi gelişmeye başlamıştır. Ayrıca Kabul ve Kararlılık Terapisi, Akılcı Duygusalcı Davranışçı Terapi gibi farklı terapi metodlarıda bu yaklaşımın içinde doğmuştur.

Davranışçı terapi kuramı insanın davranışlarını incelemeyi merkezine alır. İnsanların duygu ve düşüncelerini değiştirebilmenin, ancak onların davranışlarını değiştirerek olabileceğine inanan bir terapi çeşididir. Davranışçı terapide, davranış değişiklikleri sağlayabilmek için bir çok terapi tekniği kullanılır. Bunlardan bazıları şunlardır: 1) Kendi kendini gözlemleme; 2) Pekiştireç kullanımı, 3) Yeni aktivitelerin programlanması; 4) Rol oynama; 5) Maruz kalma; 6) Maruz kalma ve tepki önleme.

Bilişsel davranışçı yaklaşım geçirilen psikolojik rahatsızlıkların temelinde olaylara bakış açımızın yani düşüncelerimizin olduğu görüşündedir. Bu nedenle sahip olduğumuz negatif düşüncelerin yerini pozitif olanların almasını amaçlar. Düşüncelerimizi olumlu hale dönüştürerek, duygu ve davranışlarımızı değiştirmeyi hedefler.

BDT teknikleri. Bilişsel davranışçı yaklaşım psikolojik rahatsızlıkların üstesinden gelebilmek için olumsuz temel düşünceleri ortadan kaldırabilecek olan psikoterapi teknikleri uygulanır. Bu tekniklerden bazıları şunlardır: 1) Günlük tutmak; 2) Sahip olunan negatif düşünceleri sorgulamak; 3) Rahatlatıcı egzersizler yapmak; 3) Maruz kalma terapisi.

Farkındalık temelli bilişsel davranışçı terapi. Bilişsel davranışçı terapi son olarak 90’lardan itibaren 3. Kuşak BDT denilen farkındalık temelli bilişsel davranışçı terapi olarak gelişmiştir. Bu terapi okulu özellikle stresle baş etmekte güçlük çeken hastalara önerilir. Kullanılan teknikler arasında şunlar sıralanabilir: 1) Şimdiki zamana odaklanmak (farkındalık); 2) Meditasyon; 3) Vücut taraması; 4) Yoga ve nefes egzersizleri.

Terapi yöntemleri – Bilişsel davranışçı terapi yaklaşımına uygun olan danışanlar

Farklı terapi yöntemleri değişik hasta grupları ile uygulandığında daha başarılı sonuçlar verebilir. Bilişsel davranışçı yaklaşım başlıca depresyon, anksiyete, fobiler ve bağımlılıklar gibi psikolojik hastalıklara sahip danışanlara yardımcı olduğu iddia edilmektedir.

Terapi yöntemleri – Bilişsel davranışçı terapi yaklaşımına yöneltilen eleştiriler

Bilişsel davranışçı yaklaşım diğer terapi yöntemlerinin yoğun eleştirilerinin odağında olmuştur. Psikodinamik terapiler bilişsel davranışçı yaklaşımın problemleri yüzeysel olarak çözdüğünü iddia etmektedir. Psikodinamik temelleri korunan problemlerin başka bir zaman tekrarlayacağını ya da farklı bir şekilde kendisini göstereceğini düşünürler.

Hümanist yaklaşımı savunan terapistler bilişsel davranışçı yaklaşımı çok mekanik bulmaktadır. İnsanın potansiyelini ve özgür iradesini göz ardı ettiği görüşündedirler.

Terapi yöntemleri – Bilişsel davranışçı terapi hangi danışanlar için önerilmez?

Terapi yöntemleri arasında bilişsel davranış terapi her danışan için önerilmemektedir. Özellikle ağır travma geçirmiş, kendisini ifade etmekte güçlük çeken ve varoluşsal krizler geçiren bireylere önerilmemektedir.

Daha fazla bilgi için terapi yöntemleri: Bilişsel Davranışçı Terapi

3) Terapi yöntemleri– Hümanist yaklaşım

Maslow’un deyimiyle devrim niteliğinde iddialarla psikodinamik yaklaşıma ve bilişsel davranışçı terapiye tepki olarak ortaya çıktı hümanist yaklaşım. Hümanizm felsefesi ve hümanist psikoloji temeline dayanır.

Hümanist yaklaşım kurucuları. Carl Rogers, Abraham Maslow, Virgina Satir, Rollo May gibi önemli isimler rol oynadı Hümanist psikolojinin ve terapinin gelişiminde.

Hümanist yaklaşım kuruluşu. 1940 ve 1950 yıllarında ilk olarak yazılan eserlerle tanıtıldı. Maslow “Psikolojide Üçüncü Akım” olarak nitelendirdi hümanist yaklaşımı.

Hümanist Psikoloji Derneği, Hümanist Psikoloji Dergisinin kurulması ve öncüleri olan Maslow ve Rogers’in sırayla Amerikan Psikoloji Derneğine (APA)’ya başkanlık yapmasıyla birlikte 1960’larda hümanist yaklaşıma olan ilgi arttı.

Varoluşsal yaklaşım. Bir çokları hümanist ve varoluşsal yaklaşımı bir arada anar. Bireylerin sahip oldukları potansiyele ve kabullenici ortamın insanlara verdiği büyüme şansına olan inancın önemini vurgulamaktadır iki yaklaşımda.

Hümanist yaklaşım çatısı altında ki en önemli psikoterapi metotları birey merkezli terapi, geştalt terapi ve varoluşsal terapilerdir.

Daha fazla bilgi için terapi yöntemleri: Hümanist Yaklaşım

4) Terapi yöntemleri – Sistemik aile terapisi

Sistemik aile terapisi yerine aile sistemleri terapisi ya da sistemik terapi de denmektedir.

Sistemik psikoterapinin kuruluşunda aile terapisi alanındaki gelişmeler, postmodern ve sistem teorileri etkili olmuştur.

Terapi yöntemleri arasında insanlar arası ilişkilere en çok önem veren sistemik aile terapisidir Problemlerin kökenine, ya da bir bireyin davranışlarından ziyade sisteme ve ilişkilere odaklanılır. Sistemik psikoterapiye göre psikolojik teşhis koyarak problemlere yoğunlaşmak yerine, bireylerin kaynaklarına ve çözüm yollarının araştırılmasına yoğunlaşmak gerekmektedir.

Sistemik psikoterapi ile yalnızca aile terapisi ya da evlilik terapisi hizmetleri sunulmaz. Bireysel terapi, çocuk terapisi ve grup terapisi uygulamalarıda yapılmaktadır. Fakat bireysel terapide de kişinin ailesi ve diğer sistemlerle olan ilişkilerine önem verilir.

Sistemik psikoterapinin amacı aile bireylerine destek olarak, aile üyelerinin birbirlerine yardımcı olmalarına yardımcı olmaktır.

Sistemik aile terapisi yaklaşımına bağlı farklı terapi metodları 

  • Salvador Münunchin – Yapısal Aile Terapisi
  • Haley ve Selvini Palazzo – Stratejik Aile Terapisi
  • Virginia Satir – Yaşantısal Aile Terapisi
  • Michael White & David Epson – Öyküsel Terapisi
  • Steve De Shazer – Kısa Süreli Çözüm Odaklı Terapi*

Özellikle Almanca konuşulan ülkelerde çözüm odaklı terapi sistemik aile terapistlerinin eğitimde büyük yer taşır. Fakat Amerika kökenli uzmanlar farklı görüşler öne sürmektedir.

Terapi yöntemleri – Sistemik aile terapisinde amaçlar

  • Aile bireyleri arasında ki ilişkileri geliştirmek.
  • Aile bireylerinden tamamının ya da bir kısmının problemlerinin çözümüne yardımcı olmak.
  • Faydasız etkileşim şekillerinden kurtulmak.
  • Bireylerin kaynaklarını daha etkili bir şekilde kullanmaları.

Terapi yöntemleri – Sistemik aile terapisinde süre

Terapi yöntemleri arasında en kısa sürede tamamlanan psikoterapi metotlarından birisidir sistemik aile terapisi. Ortalama sekiz saatte tamamlanabilecek olan sistemik psikoterapi seansları haftada bir ya da iki haftada bir düzenlenir. Aileyle çalışılırken tüm aileye uygun bir vakit bulmak daha güç olur. Aile terapisi seansları sıklıkla iki haftada bir düzenlenir.

Terapi yöntemleri – Sistemik aile terapisine uygun olan danışanlar

Değişik terapi yöntemleri ile farklı danışan grupları ile çalışıldığında daha faydalı sonuçlar alınabilir. Sistemik aile terapisi özellikle ağır psikolojik sorunlar yaşayan hastaların aileleriye işbirliği sağlama ve destek olunması noktasında etkilidir. Bunun dışında sistemik psikoterapinin yardımcı olabileceği durumlardan bazıları şunlardır.

  • Kronik hastalıklar
  • Psikosomatik problemler
  • Madde bağımlılığı
  • Aile çatışmaları
  • Eş anlaşmazlıkları
  • Çocukların okulla ilgili problemleri
  • Travmatik olaylar
  • Göç gibi farklı nedenlerle aile yapısının sarsıldığı durumlar

Terapi yöntemleri – Sistemik aile terapisinin avantajları

Terapi yöntemleri arasında sistemik aile terapisinin sunduğu avantajlardan bazıları şunlardır: 1) Sadece problemlerin üstesinden gelmeyi değil bu süreçte aile bağlarını da kuvvetlendirmeyi hedefler; 2) Problemlere değil çözüme odaklanır; 3) Psikolojik hastalık damgası vurulmasına karşıdır. Bireyin zayıf noktalarından ziyade güçlü özelliklerine yoğunlaşır.

Daha fazla bilgi için terapi yöntemleri: Sistemik Aile Terapisi

Terapi yöntemlerinin hangisi daha etkilidir?

Farklı yollar izleyen tüm terapi yöntemleri etkilidir.

Psikoterapi yöntemleri arasındaki rekabet nedeniyle hangisinin daha etkili olduğu üzerine bir çok psikoterapide etkinlik araştırması yapılmıştır.

Terapi yöntemleri arasında ki bu yarış Alice Harikalar Diyarında ki Dodo kuşunun önerdiği Caucus yarışına benzetilir (Rosenzweig, 1926). Bütün yarışmacılar istedikleri vakitte, farklı yönlere doğru hareket ederler. Yarışın sonunda hepsi şampiyon ilan edilir.

Birbirinden oldukça farklı gibi görünen terapi modellerinin farklılıkları değil, ortak noktaları onları başarıya götürür (Frank, 1973).

Psikoterapi yöntemlerini başarılı yapan onları farklı kılan yönleri değil, ortak özellikleridir.

Terapi yöntemlerinin sayısı

Terapi yöntemlerinin sayısı konusunda farklı görüşler bulunur. Çünkü bir çok yeni kurulan psikoterapi okulu, ya da psikoterapi tekniği bir terapi metodu olmaktan öte, yeni bir terapi yöntemi olduğunu savunur. Bu çoğu zaman söz konusu olan terapi metoduna bağlı olmayan uzmanlar tarafından eleştirilir. Dört yüzün üzerinde psikoterapi metodunun olduğu düşünülür. Örneğin; birey merkezli terapi, gestalt terapi, analitik terapi vb. Yüzlerce terapi metodunu farklı kategoriler altında bütünleştirmek oldukça güçtür.

Psikoterapi yöntemlerinin ilk üçü hakkında az çok mutabakat sağlanmıştır. Bunlar; 1) Psikodinamik yaklaşım; 2) Bilişsel davranışçı yaklaşım; 3) Hümanist yaklaşım. Terapi yöntemlerinde bu üç yaklaşımın ardından bir çok terapi metodu dördüncü yaklaşım olduklarını ilan ettiler. Bunlar arasında feminist terapi, nöropsikoterapi, varoluşsal terapi ve sistemik psikoterapi gibi metotlar yer almaktadır. Bunlardan en önemlisi sistemik terapi yaklaşımıdır. Terapi okulları arasında hangilerinin bir terapi yöntemi olduğu tartışması belli ki uzun yıllar sürecek.

Neden bu kadar çok terapi yöntemi var?

Psikoterapi metodlarının sayısının bu kadar çok olmasının sebeplerinden biri belkide insanların birbirinden çok farklı oluşu olarak açıklanabilir. Bu iyimser görüşün aksine, bu sayının çokluğunu daha kritik bir şekilde değerlendirenler de var. Bunun psikoterapi sahasında yeni kahramanlar yarattığını, ekonomik nedenlerden kaynaklandığını iddia ederler. Ve yine farklı bir görüş ise aslında bu terapi metodlarının birbirinden çok farklı olmadığı, aynı ürünü farklı ambalajlarda öne sürdükleridir. Elbette psikoterapi metodu içinde çıkan çatışmalar sonrasında, yeni bir psikoterapi metodu da ortaya çıkabilir.

Psikoterapi metodları temel terapi yöntemlerinin çatısı altında toplanabilir. Fakat bir çok psikoterapi metodu farklı terapi yöntemlerinin özelliklerine sahip olduklarını, eklektik olduklarını iddia ederler.

Terapi yöntemlerine bağlı terapi metodları

Hangi psikoterapi metodunun hangi terapi yöntemine bağlı olduğunu saptamak oldukça güçtür. Gelmiş olduğumuz noktada dört yüzden fazla psikoterapi metodunun varlığından bahsediliyor. Elbetteki tüm bu psikoterapi metodları aynı etkiye sahip değiller. Bir psikoterapi metodunun sahip olması gereken minimum kriterleri belirleyen organizasyonlarda bulunmaktadır. Örneğin; Avrupa Psikoterapi Derneği başvuruda bulunan psikoterapi metodlarını inceleyerek onay verir. Şu ana kadar başvurup onay alan yaklaşık 30 tane psikoterapi metodu bulunuyor.

Terapi yöntemleri hakkındaki bu yazı önümüzdeki günlerde güncellenecektir.

Terapi yöntemleri hakkında araştırma yapan insanlar için paylaşmak istedikleriniz varsa lütfen iletişim kutusuna yazın.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu yazın.
Lütfen buraya adınızı yazın.