Terapi yöntemleri (psychotherapy approaches) yerine psikoterapi yöntemleri, psikoterapi yaklaşımları yada psikoterapi kuramları terimleride sıklıkla kullanılır.

Terapi yöntemleri farklı psikoterapi metotlarını çatıları altında bir araya getirir.

Terapi yöntemleri nelerdir?

Psikoterapide farklı terapi yöntemleri uygulanır. Bunlar;

  1. Psikodinamik yaklaşım
  2. Bilişsel davranışçı terapi
  3. Hümanist yaklaşım
  4. Sistemik aile terapisi

Terapi yöntemleri farklı psikoterapi metotlarını / okullarını bir çatı altında toplarlar. Psikoterapistler farklı psikoterapi kuramlarını benimseyerek onlara bağlı kalırlar çalışmalarında.

Psikoterapistlerin adapte ettikleri terapi yöntemleri onlar için bir yol haritası gibidir. Danışanlarını anlamaya çalışırken ve onların problemlerini çözümler üretmelerine yardıcı olma yolunda çalışırken onlara yol gösterirler.

Psikoterapi yöntemlerinin farklı özellikleri. Terapi yöntemlerinin kendilerine has kişilik gelişimi ve psikopatoloji oluşumu teorileri bulunur. Bu teorilerin ışığında danışanın psikolojik hastalıklarını nasıl çözümleyebileceğine dair stratejileri bulunur.

Örnek: Psikodinamik yaklaşıma göre bilinç altına itilen çatışmalar duygusal problemler getirir. Bilinç altındaki materyalin, bilinç üstüne çıkartılmasıyla kazanılan bir farkındalık sonucunda ancak üstesinden gelinebilir duygusal sorunların.

1) Terapi yöntemleri – Psikanalitik yaklaşım

Terapi yöntemlerinin ilki olan psikodinamik yaklaşım 20. yüzyılın başlarında Sigmund Freud ve arkadaşlarının öncülüğüyle kurulmuştur.

Psikanaliz psikoterapiden öte bir araştırma metodu olarak da kullanılır.

Psikanaliz ve psikanalitik yaklaşım eğitimleri oldukça yoğun olur. Terapi yöntemleri arasında en fazla öz farkındalık eğitimi gerektiren psikanalitik yaklaşımdır.

Terapi yöntemleri – Psikanalitik yaklaşımı temsil eden psikoterapi okulları

Ayrılıkların yüzeye çıkmaya başladığı psikanalitik kuram içerisinden bir çok farklı psikoterapi okulu ortaya çıkmıştır. Bunların başlıca olanları şunlardır,

  • Alfred Adler’in Bireysel Psikolojisi
  • Carl Jung’un Analitik Psikolojisi
  • Heinz Kohut’un Benlik Psikolojisi
  • Lacan’ın Psikanalizi
  • Harry Stack Sullivan’ın Kişilerarası Psikanalizi

Terapi yöntemleri – Psikanalitik yaklaşımda amaç

Danışanın şikayetleri ve arzuları psikoterapide amacı büyük ölçüde belirler. Kısmen terapi yöntemleri de buna yön verir. Zira psikoterapi yöntemleri psikopatolojinin ve problemlerin nasıl oluştuğuna ve çözümlenmesi gerektiğine dair duruşları bulunur. Psikanalitik yaklaşımların amaçları arasında bilinç altına ulaşıp, iç çatışmaları bilinç yüzeyine çıkartmak başta gelir.

Terapi yöntemleri – Psikanaliz teknikleri

Psikanalitik yaklaşım uygulamalarında kullanılan bir çok psikanaliz tekniği bulunmaktadır. Bunlardan bazıları serbest çağrışım, aktarım, karşı aktarım, rüya analizi gibi tekniklerdir.

Terapi yöntemleri – Psikanalitik yaklaşımda kanepe kullanımı

Bir çok insan terapi yöntemleri arasında psikanalitik yaklaşım denilince, gözlerinin önüne kanepeye uzanan danışan görüntüsü gelir. Kanepeye uzanan bireylerin savunma mekanizmaları hafifler. Rüya haline benzer bir hal içine girerler, duygularına, hayallerine, korkularına daha yakın hale gelir.

Terapi yöntemleri – Psikanalitik yaklaşımda süre

Psikoterapi yöntemleri arasında en uzun süren psikoterapi yaklaşımı psikanalitik yaklaşımdır. Haftada beş defaya kadar yoğun sıklıkta ve uzun yıllar boyunca devam edebilir. Terapi sürecinde danışanın iç dünyasıyla kontak kurabilmesi için gerekli olan süre kendisine verilir. Analistin danışanına geri bildirim verirken bunu doğru zamanda yapması önemlidir.

Terapi yöntemleri – Psikanalitik yaklaşımın uygun olduğu danışanlar

Değişik terapi yöntemleri farklı danışan grupları için de faydalı olabilir. Psikanalitik yaklaşım özellikle şu durumlardaki danışanlara önerilir. Uzun süredir var ola gelen problemleri etkin bir şekilde çözmek. Yaşamlarına anlam vermek isteyen, fobi, takıntı, kişilik problemi gibi sorunlarının üstesinden gelmek isteyen bireyler. Psikanalitik yaklaşıma bağlı terapiler nevrozlu danışanlara önerilirken, psikozlu hastaların uzak durması istenir. Bunun dışında farklı kültür ve sosyo-ekonomik tabakalardan gelen insanlara uygulanırken güçlükler yaşanabileceği iddia edilir.

Psikanalitik yaklaşım diğer terapi yöntemlerinden farklı eleştiriler de alır. Bunlar arasında en önemlileri uzun oluşu, çok yüksek bir maliyet getirişi ve cinselliğe aşırı vurgu yapmasıdır.

Terapi yöntemleri – Psikodinamik psikoterapi

Psikodinamik psikoterapi psikanaliz kadar yoğun olmayan bir terapi uygulamasıdır. Psikanalizle aynı prensiplere sahip olan psikodinamik psikoterapi sürecinde daha az seans uygulaması yapılır. Psikodinamik psikoterapi psikanalizden daha çok güncel problemlerle çalışır. Daha az iç çatışmalara yoğunlaşır.

Daha fazla bilgi için terapi yöntemleri: Psikodinamik Yaklaşım

2) Terapi yöntemleri  Bilişsel davranışçı terapi

Davranışçı kuram hızla Avrupa’da ve Amerika’da gelişen psikanalizin karşısına oldukça zıt fikirlere sahip olarak çıkmıştır. Davranışçı terapi zamanla gelişerek bilişsel davranışçı terapi (BDT) doğmuştur. Daha sonrasında da üçüncü kuşak bilişsel davranışçı terapi denilen farkındalık temelli bilişsel davranışçı terapilere gelişti.

Davranışçı terapi kuramı insanın davranışlarını incelemeyi merkezine alır. İnsanların duygu ve düşüncelerini değiştirebilmenin, ancak onların davranışlarını değiştirerek olabileceğine inanan bir terapi çeşididir. Davranışçı terapide, davranış değişiklikleri sağlayabilmek için bir çok terapi tekniği kullanılır. Bunlardan bazıları şunlardır. Kendi kendini gözlemleme, pekiştireç kullanımı, yeni aktivitelerin programlanması, rol oynama, maruz kalma, maruz kalma ve tepki önleme.

Bilişsel davranışçı yaklaşım geçirilen psikolojik sorunların temelinde olaylara bakış açımızın yani düşüncelerimizin olduğu görüşündedir. Bu nedenle sahip olduğumuz negatif düşüncelerin yerini pozitif olanların almasını amaçlar. Düşüncelerimizi değiştirerek, duygu ve davranışlarımızı değiştirmeyi hedefler.

Giderek pozitif psikoloji yaklaşımının gelişmesiyle psikoterapide amaç sadece psikopatolojiyi iyileştirmekten öteye giderek, bireylerin daha umutlu ve mutlu olmaları için uğraşılmaktadır.

Farkındalık temelli bilişsel davranışçı terapiBilişsel davranışçı terapi son olarak 90’lardan itibaren farkındalık temelli bilişsel davranışçı terapi olarak gelişmiştir. Bu terapi okulu özellikle stresle baş etmekte güçlük çeken hastalara önerilir. Kullanılan teknikler arasında şimdiki zamana odaklanmak, meditasyonlar, vücut taraması, yoga ve nefes egzersizleri yapmak yer alır.

Terapi yöntemleri – Bilişsel davranışçı yaklaşıma uygun olan danışanlar

Farklı terapi yöntemleri değişik hasta grupları ile uygulandığında daha başarılı sonuçlar verebilir. Bilişsel davranışçı yaklaşım başlıca depresyon, anksiyete, fobiler ve bağımlılıklar gibi psikolojik hastalıklarda yardımcı olduğu iddia edilir. Bilişsel davranışçı yaklaşım bu gibi hastalıkların üstesinden gelmek için olumsuz temel düşünceleri ortadan kaldıracak psikoterapi teknikleri uygulanır. Bu tekniklerden bazıları günlük tutmak, sahip olunan negatif düşünceleri sorgulamak, rahatlatıcı egzersizler yapmak, maruz kalma terapisi, kabul ve kararlılık terapisidir.

Terapi yöntemleri – Bilişsel davranışçı yaklaşıma yöneltilen eleştiriler

Bilişsel davranışçı yaklaşım diğer terapi yöntemlerinin yoğun eleştirilerinin odağında olmuştur. Psikodinamik terapiler bilişsel davranışçı yaklaşımın problemleri yüzeysel olarak çözdüğü iddiasıdır. Psikanalistler iç dinamikleri korunan problemlerin başka bir zaman tekrarlayacağını yada başka bir şekilde kendisini göstereceğini düşünürler. Hümanistik yaklaşımı savunan terapistler bilişsel davranışçı yaklaşımı çok mekanik bulurlar. İnsanın potansiyelini ve özgür iradesini göz ardı ettiğini söylerler.

Terapi yöntemleri – Bilişsel davranışçı yaklaşıma hangi danışanlar için önerilmez?

Terapi yöntemleri arasında Bilişsel Davranış Terapi her danışana önerilmez. Bilişsel davranışçı yaklaşım ağır travma geçirmiş, kendisini ifade etmekte güçlük çeken ve varoluşsal krizler geçiren bireylere önerilmez.

Bilişsel davranışçı yaklaşım ve farkındalık temelli BDT’i hakkında daha fazla bilgi elde etmek için bakınız bilişsel davranışçı terapi nedir.

Daha fazla bilgi için terapi yöntemleri: Bilişsel Davranışçı Terapi

İlginizi çekebilir: Pozitif Psikoloji Nedir?

3) Terapi yöntemleri– Hümanistik yaklaşım

Maslow’un deyimiyle devrim niteliğinde iddialarla psikodinamik yaklaşıma ve bilişsel davranışçı terapiye tepki olarak ortaya çıktı hümanistik yaklaşım. Hümanizm felsefesi ve hümanist psikoloji temeline dayanır.

Hümanist yaklaşım kurucuları. Carl Rogers, Abraham Maslow, Virgina Satir gibi önemli isimler rol oynadı Hümanist psikolojinin ve terapinin gelişiminde.

Hümanist yaklaşım kuruluşu. 1940 ve 1950 yıllarında ilk olarak yazılan eserlerle tanıtıldı. Maslow Psikolojide Üçüncü Akım olarak nitelendirdi hümanist yaklaşımı.

Hümanist Psikoloji Derneği, Hümanist Psikoloji Dergisinin kurulması ve öncüleri olan Maslow ve Rogers’in sırayla Amerikan Psikoloji Derneğine (APA)’ya başganlık yapmasıyla birlikte 1960’larda Hümanist Yaklaşıma olan ilgi arttı.

Varoluşsal yaklaşım. Bir çokları hümanistik yaklaşımın ve varoluşsal yaklaşımı bir arada anar. Bireylerin sahip oldukları potansiyele ve kabullenici ortamın insanlara verdiği büyüme şansına olan inancın önemi vurgulandı.

Hümanistik yaklaşım çatısı altında ki en önemli psikoterapi metotları birey merkezli terapi, geştalt terapi ve varoluşsal terapilerdir.

Daha fazla bilgi için terapi yöntemleri: Hümanist Yaklaşım

4) Terapi yöntemleri – Sistemik psikoterapi

Sistemik psikoterapi yerine sistemik aile terapisi yada aile sistemleri terapisi de denir.

Sistemik psikoterapinin kuruluşunda aile terapisi alanındaki gelişmeler, postmodern ve sistem teorileri etkili olmuştur.

Terapi yöntemleri arasında insanlar arası ilişkilere en çok önem veren sistemik psikoterapidir. Problemlerin kökenine, yada bir bireyin davranışlarından ziyade sisteme ve ilişkilere odaklanır. Sistemik psikoterapiye göre psikolojik teşhis koyarak problemlere yoğunlaşmak yerine, bireylerin kaynaklarına ve çözüm yollarının araştırılmasına yoğunlaşmak gerekir.

Sistemik psikoterapi ile yalnızca aile terapisi yada evlilik terapisi hizmetleri sunulmaz. Bireysel terapi, çocuk terapisi ve grup terapiside olabilir. Fakat bireysel terapide de kişinin ailesi ve diğer sistemlerle olan ilişkisine önem verilir.

Sistemik psikoterapinin amacı aile bireylerine destek olarak, aile üyelerinin birbirlerine yardımcı olmalarına yardımcı olmaktır.

Farklı sistemik terapi yöntemleri

  • Salvador Münunchin– Yapısal Aile Terapisi
  • Haley ve Selvini Palazzo– Stratejik Aile Terapisi
  • Virginia Satir– Yaşantısal Aile Terapisi
  • Michael White & David Epson– Öyküsel Terapisi
  • Steve De Shazer– Kısa Süreli Çözüm Odaklı Terapi

Terapi yöntemleri – Sistemik psikoterapide amaçlar

  • Aile bireyleri arasında ki ilişkileri geliştirmek.
  • Aile bireylerinden tamamının yada bir kısmının problemlerinin çözümüne yardımcı olmak.
  • Faydasız etkileşim şekillerinden kurtulmak.
  • Bireylerin kaynaklarını daha etkili bir şekilde kullanmak.

Terapi yöntemleri – Sistemik psikoterapide süre

Terapi yöntemleri arasında en kısa sürede tamamlanan psikoterapi metotlarından birisi sistemik psikoterapidir. Ortalama sekiz saatte tamamlanabilecek olan sistemik psikoterapi seansları haftada bir yada iki haftada bir düzenlenir.

Terapi yöntemleri – Sistemik psikoterapiye uygun olan danışanlar

Değişik terapi yöntemleri ile farklı danışan grupları ile çalışıldığında daha faydalı sonuçlar alınabilir. Sistemik psikoterapi özellikle ağır psikolojik sorunlar yaşayan hastaların aileleriye işbirliği sağlama ve destek olunması noktasında etkilidir. Bunun dışında sistemik psikoterapinin yardımcı olabileceği durumlardan bazıları şunlardır.

  • Kronik hastalıklar
  • Psikosomatik problemler
  • Madde bağımlılığı
  • Aile çatışmaları
  • Eş anlaşmazlıkları
  • Çocukların okulla ilgili problemleri
  • Travmatik olaylar
  • Göç gibi farklı nedenlerle aile yapısının sarsıldığı durumlar

Terapi yöntemleri – Sistemik psikoterapinin avantajları

Psikoterapi yöntemleri arasında sistemik psikoterapinin sunduğu avantajlardan bazıları şunlardır. Problemlere değil çözüme odaklanır. Psikolojik hastalık damgası vurulmasına karşıdır. Bireyin zayıf noktalarından ziyade güçlü özelliklerine yoğunlaşır. Sadece problemlerin üstesinden gelmeyi değil bu süreçte aile bağlarını da kuvvetlendirmeyi hedefler.

Daha fazla bilgi için terapi yöntemleri: Sistemik Aile Terapisi

Terapi yöntemlerinin hangisi daha etkilidir?

Farklı yollar izleyen tüm psikoterapi yöntemleri etkilidir.

Psikoterapi yöntemleri arasındaki rekabet nedeniyle hangisinin daha etkili olduğu üzerine bir çok araştırma yapılmıştır.

Psikoterapi yöntemleri arasında ki bu yarış Alice Harikalar Diyarında ki Dodo kuşunun önerdiği Caucus yarışına benzetilir (Rosenzweig, 1926). Bütün yarışmacılar istedikleri vakitte, farklı yönlere doğru hareket ederler. Yarışın sonunda hepsi şampiyon ilan edilir.

Birbirinden oldukça farklı gibi görünen terapi modellerinin farklılıkları değil, ortak noktaları onları başarıya götürür (Frank 1973).

Psikoterapi yöntemlerini başarılı yapan onları farklı kılan yönleri değil, ortak özellikleridir.

Terapi yöntemlerinin sayısı

Terapi yöntemlerinin sayısı konusunda farklı görüşler bulunur. Çünkü bir çok yeni kurulan psikoterapi okulu, bir terapi metodu olmaktan öte, yeni bir terapi yöntemi olduğunu savunur. Bu çoğu zaman söz konusu olan terapi metoduna bağlı olmayan uzmanlar tarafından eleştirilir. Dört yüzün üzerinde psikoterapi metodunun olduğu düşünülür. Örneğin; birey merkezli terapi, gestalt terapi, analitik terapi vb. Yüzlerce terapi metodunu farklı kategoriler altında bütünleştirmek oldukça güçtür.

Psikoterapi yöntemlerinin ilk üçü hakkında az çok mutabakat sağlanmıştır. Bunlar; 1) psikodinamik yaklaşımdır; 2) İkincisi  bilişsel davranışçı yaklaşım; 3) hümanist yaklaşım. Terapi yöntemlerinde bu üç yaklaşımın ardından bir çok terapi metodu dördüncü yaklaşım olduklarını ilan ettiler. Bunlar arasında feminist terapi, nöropsikoterapi, varoluşsal terapi ve sistemik psikoterapi gibi metotlar yer alır. Bunlardan en önemlisi sistemik terapi yaklaşımıdır. Terapi okulları arasında hangilerinin bir terapi yöntemi olduğu tartışması belli ki uzun yıllar sürecek.

Neden bu kadar çok terapi yöntemleri var?

Psikoterapi metodlarının sayısının bu kadar çok olmasının sebeplerinden biri belkide insanların birbirinden çok farklı oluşu olarak açıklanabilir. Bu iyimser görüşün aksine, bu sayının çokluğunu daha kritik bir şekilde değerlendirenler de var. Bunun psikoterapi sahasında yeni kahramanlar yarattığını, ekonomik nedenlerden kaynaklandığını iddia ederler. Ve yine farklı bir görüş ise aslında bu terapi metodlarının birbirinden çok farklı olmadığı, aynı ürünü farklı ambalajlarda öne sürdükleridir. Elbette psikoterapi metodu içinde çıkan çatışmalar sonrasında, yeni bir psikoterapi metodu da ortaya çıkabilir.

Psikoterapi metodları temel terapi yöntemlerinin çatısı altında toplanabilir. Fakat bir çok psikoterapi metodu farklı terapi yöntemlerinin özelliklerine sahip olduklarını, eklektik olduklarını iddia ederler.

Terapi yöntemlerine bağlı terapi metodları

Hangi psikoterapi metodunun hangi terapi yöntemine bağlı olduğunu saptamak oldukça güçtür. Şu anda gelmiş olduğumuz noktada dört yüzden fazla psikoterapi metodunun varlığından bahsediliyor. Elbetteki tüm bu psikoterapi metodları aynı etkiye sahip değiller. Bir psikoterapi metodunun sahip olması gereken minimum kriterleri belirleyen organizasyonlarda bulunmaktadır. Örneğin; Avrupa Psikoterapi Derneği başvuruda bulunan psikoterapi metodlarını inceleyerek onay verir. Şu ana kadar başvurup onay alan yaklaşık 30 tane psikoterapi metodu bulunuyor.

Terapi yöntemleri hakkındaki bu yazı önümüzdeki günlerde güncellenecektir.

Terapi yöntemleri hakkında araştırma yapan insanlar için paylaşmak istedikleriniz varsa lütfen iletişim kutusuna yazın.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu yazın.
Lütfen buraya adınızı yazın.