Otizm nedir? Otizm hakkında merak ettiğiniz soruların cevap

1) Otizm nedir? – Otizm ne demek?

Otizm nörogelişimsel hastalıklar arasında en sık görülenidir. Asperger sendromu ise bir diğer otizm alt türüdür.

Otizm spektrum bozukluğu ve otizm kompleks beyin gelişimi hastalıklarıdır.

Sosyal ilişkilerde, sözlü ve sözsüz iletişimde ve tekrarlayan davranışlarla kendini gösterir.

Otizm hayat boyu süren, gelişimsel bir hastalıktır. Bireyin başkalarıyla ve çevrelerindeki dünya ile iletişim kurma şeklini etkiler.

Otizm milyonlarca hikayeyi anlatmaya çalışan bir kelimedir. – Stuart Duncan

2) Otizm nedir – Otizm görülme sıklığı nedir?

Günümüzdeki otizmin görülme sıklığı 88 çocukta 1 çocuk olarak tahmin edilmektedir.

Erkek çocuklarında görülme oranı kız çocuklara göre 2 ile 5 kat daha fazla olarak gerçekleşir. Amerika’da yaşayan 68 çocuktan birinde otizm görülür. 42 kız çocuğundan birinde ve 189 erkek çocuğundan birinde görülür.

Otizm sadece çocukları etkilemez. Otizmli çocuklar otizmli yetişkinler olurlar.

Son kırk yılda otizm vakalarında on katı bir artış görüldü. Bu artışın devam etmesi bekleniyor. Otizm vakalarının artmasında şu sebepler neden oluyor.

  • Otizm hastalığının tanımı değişti.
  • Artık daha çok çocuğa tanı ve tedavi imkanlarının ulaşmasının etkiside var.
  • Toplumda otizm bilinci arttı. Eğitimciler, aileler, doktorlar artık daha erken çocuklarda ki davranışları tespit ederek teşhis koyuyorlar. Daha çok birey uzmanlara başvurarak teşhis alıyor.

Otizm bir seçenek değildir. Kabullenmek bir seçenektir.

3) Otizmin nedenleri nelerdir?

Kısa bir süre önce otizmin nedenleri nelerdir diye sorulmuş olsa bu sorunun cevabı hiç bir fikrimiz yok olurdu. Şu anki araştırmaların sonucu otizmin nedenlerinin çeşitli olduğunu gösteriyor. Yani otizmin spesifik bir nedeni bulunamamıştır. Muhtemel otizmin nedenleri şunlardır;

  1. Otizmin nedenleri – Otizm genetik mi?

    • İkiz ve aile çalışmaları genetik faktörlerin varlığını göstermiştir. Tek yumurta ikizlerde görülme sıklığı, çift yumurta ikizlere kıyasla daha yüksektir. İkizlerde görülme riski normal kardeşlere göre daha yüksektir. Bu genetik yatkınlığa işaret etmektedir.
      • Tek yumurta ikizlerden birinde otizm varsa, diğer tek yumurta ikizinde görülme ihtimali %77. Bu rakamın yüksek olması genetiğin ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. Ama yüzde yüz olmadığını düşünürsek, genetiğin otizmin tamamını açıklamadığını gösteriyor.
      • Çift yumurta ikizlerden birinde otizm varsa, diğer çift yumurta ikizinde görülme ihtimali %31.
      • Normal kardeşlerden birinde otizm varsa, diğer kardeşte görülme ihtimali %20.
    • Otizmin nedenleri olduğu düşünüler genler. serotonin reseptörü, GABA reseptörü ve SSSni kontrol eden HOX genleridir.
  2. Otizmin nedenleri – Çevresel nedenler

    • Anne ve babanın yaşının ileri olması. Annenin 35 yaş üstü, babanın 40 yaş üstü olması.
    • Annenin doğum sırasında geçirdiği hastalıklar
    • Doğum sırasında oksijen alınamaması gibi komplikasyonlar
  3. Otizmin nedenleri – Çocuk aşısı olabilir mi?

    • Otizmin nedenleri arasında yer almaz aşı vurulmak. Maalesef halk arasında aşıların otizmin nedenlerinden biri olduğu konusunda yaygın bir inanış hakim. Bu iddialar defalarca bilimsel olarak incelendi ve etkilediğine dair bulgular görülmedi.
  4. Otizmin nedenleri – Kötü ebeveynlik midir? 

    • Yapılan bilimsel çalışmalarda ailenin çocuğa karşı anormal ebeveynlikte bulunması otizme sebep olarak gösterilmemiştir. Anne ve babaların bunun bilincinde olması ve kendilerini suçlamamaları gerekir.

4) Otizm engellenebilir mi?

Kadınlar otizmi olan çocuk doğurma risklerini hamilelik öncesinde ve süresince alcakları folik asit ile azaltabilirler.

5) Otizm belirtileri nelerdir – Otizm nasıl anlaşılır?

İlk belirtileri bir yaşında kendini göstermeye başlasa da vakaların çoğu üç yaşlarında fark edilir. Otizm derecesi özellikle yüksek olmayan bireylerin anlaşılması güçtür.
Otizmli çocuklar ses, koku gibi duyulara karşı aşırı hassas olabilir

  1. Otizm belirtileri – Tekrarlayan davranış ve rutinler

    • Otizmli çocuklar aynı yemeği yemek, aynı kıyafetleri giymek ve aynı tekrarlayan oyunları oynamak isterler.
    • Otizmli çocuklar her şeyin alışmış olduğu şekilde kalmasını ister. En ufak bir değişikliğe şiddetle karşı çıkarlar.
    • Tanıdık eşyalara bağlılık gösterirler
    • Ritüelleri vardır, stereotipik tekrarlayan el hareketleri ya da kendini iki yana sallama gibi bazı davranışlarda bulunur.
  2. Otizm belirtileri – Oldukça dar ilgi alanı

    • Sanat, teknoloji, müzik vb. alanlarda çok dar bir ilgi alanına yoğunlaşırlar. Bu ilgi alanı diğerleri tarafından tuhaf görülebilir.
  3. Otizm belirtileri – İletişim güçlükleri

    • Otizmli çocuklar duygusal olarak değişkendirler, aniden ve nedensizce kızabilir, yada korkabilirler.
    • Sesler, dokunma, testler ve kokular konusunda oldukça hassastırlar.
    • Diğer çocuklara karşı ilgisizdirler.
    • Ailesi ve yabancılara karşı yakınlığında pek bir fark gözlemlenmez.
    • Otizmli çocuklar göz göze gelmekten kaçınır.
    • Yalnız kalmayı seçebilirler.
    • Arkadaşlıklar kurmakta zorlanırlar.
    • Başkalarını teselli edemez, kendileri teselli edemezler.
    • Başkaları tarafından tuhaf bireyler olarak görülebilirler.
  4.  Otizm belirtileri – Duyu hassasiyeti

    • Otizmli çocuklar ses, koku ve görsel yoğunluk konularında hassas olabilir.

Otizmli çocuklar aşırı aktif olabilirler, odaklanamama sorunu yaşayabilirler. Uyku bozuklukları ve altına kaçırma sorunları olabilir.

Ergenlik çağında otizmli çocukların %20 sinde epilepsi krizleri görülür.

Yaş büyüdükçe bazı çocukların bu problemlerinde bir azalma görülebilir. Bazı çocuklar da ise bu davranışlar yetişkinlikte de devam eder.

Kimi hastalıkların belirtileri otizmli çocuklar da görülen bulgularla karıştırılabilirler. Bunlar sağırlık, spesifik konuşma bozuklukları, öğrenme bozuklukları ve bazı gelişim bozukluklarıdır. Bu nedenle teşhis için bir uzmana başvurmak gerekmektedir.

6) Otistik çocuklar neleri yapamaz?

Otizmli çocuklarda işaret dili gelişmemiştir, nesneleri işaret etme, kafalarıyla onay verme ya da taklit etme yetenekleri yoktur. Bir yaşına gelmiş bir çocuğun istediği oyuncakları işaret edememesi önemli bir belirtidir. Çocuk işaret etmeyle bir başkasının onu anlayacağını hayal edemez. İstediğini sadece o eşyaya dokunarak ya da ebeveyninin elini onu almak için bir alet gibi kullanarak gösterirler.

Otistik bebek belirtileri arasında en önemli olanı bebeğin yakınlık kurmadaki eksikliğidir. Bebek sevildiğinde gülümseme veya sarılma ile karşılık vermez.

Önemli bir durum olarak otistik çocuklar karşılarındakinin ne düşündüğünü anlayıp ona göre onların davranışlarını önceden tahmin edebilme yetilerine sahip değillerdir.

Günlük aktivitelere katılmak onlara çok bunaltıcı gelebilir. Ben neden farklıyım sorusunu sorarlar kendilerine.

Otizmli çocukları olan aileler başkaları tarafından yanlış anlaşıldıklarını söylerler. Diğer insanlar çocukların şımarık olduğunu düşünebilir.

Çocuğun yapabildikleri üzerinde yapamadıklarından daha çok durulmalı. – Temple Grandin

7) Otizmli çocukların konuşma gelişimlerinde oluşan aksaklıklar nelerdir?

Geç gelişme, gelişmeme. Otizmli çocuklarda konuşma normal olarak gelişmeye başladıktan sonra bozulabilir ya da geç gelişebilir. Bazılarında ise konuşma hiç gelişmeyebilir.

Diğer insanların yüz ifadelerindeki ve ses tonlarındaki farklılıkları fark edemezler. Kinaye, şaka yada mecaz anlamları anlamakta güçlük çekerler.

Dili farklı kullanım. Otizmli çocuklar karşılıklı konuşmada zorlanırlar. Ardı ardına birçok sorular sorabilirler. Duyduklarını tekrar etme, kendinden başkası olarak bahsetme, yeni kelimeler icat etme gibi dili farklı bir şekilde kullanırlar.

8) Otizm nedir – Asperger sendromu

Asperger sendromu olan çocuklarda otizmli çocuklar gibi sosyal davranış anormallikleri gösterirler, fakat konuşma ve algı otizmli çocuklardan daha az etkilenmiştir.

Ergenlik ve sonra yetişkinlik dönemlerinde ki davranışları sebebiyle toplumda alışılmışın dışında bulunurlar. Sosyal izolasyon, sakarlık görülür.

9) Otizm geçer mi? – Otizmin tedavisi var mı?

Otizmin tedavisi bulunmaz, fakat otizmli bireylere yardım edilebilir. Multidisipliner bir tedavi uygulanır. Tedavi üç önemli cephede devam etmelidir:

  1. Otizm tedavisi – İlaç tedavisi

    • Otizmli çocuklarda görülen ritüelistik kendine zarar verici ve agresif davranışlarda kullanılır. Konsantrasyon, hiperaktivite, kaygı, depresyon gibi bulguların azaltılmasında etkili olabilir
    • Davranış tedavisinde, psikolog aile ve çocuk ile görüşüp problemlerini tespit eder, aileyi bilgilendir ve eğitir.
    • Gerektiği durumlara göre doktorlar antipsikotik ya da stimulant ilaçları tedaviye dahil edebilir.
  2. Otizm tedavisi – Özel eğitim

    • Otistik çocuklar için özel okul. Bu özel okullarda ders süreleri kısa olur. Öğretmen sayıları fazla, öğrenci sayıları ise azdır.
    • Konuşma ve dil terapisi
    • Fiziksel tedavi
    • Mesleki tedavi
  3. Otizm tedavisi – Haraket Terapisi

    1. Çocuğun günlük yaşamında faydası olabilecek olan beceriler öğretilir.
    2. Özgüven. Yaptıkları haraketlerden sonra başardıkları hissettirilerek  öz güvenleri artırılarak hayata hazırlanır. Var oldukları hissettirilir.
    3. Örnek. Tek ayak üzerinde durmak yada sıçramak çalışılır. Böylelikle çocuk giyinirken destek alabilir.
    4. Örnek. Masa tenisi oynanır. El göz koordinasyonu, dikkat göz takibi kontak kurma yetisi geliştirilir.
  4. Otizm tedavisi – Aileye yardım ve destek

    • Aile hekimleri, çocuk doktorları, psikologlar hastalığın doğasını her detayıyla otizmli çocukların ailelerine açıklamalıdır.
    • Diğer otizmli çocukların aileleri ile görüşebilecekleri kendi kendine yardım gruplarına katılmak, ortak sorunları tartışmak, bir çok aileye motivasyon kaynağı olmuştur. Bunun dışında oyun grupları oluşturulabilir.
    • Otizmli çocukların oldukça dar bir ilgi alanları olur. Mutlu olmak için bu alanda meşgul olmaları oldukça önemli. Hoşlandıkları şeyleri işe ve toplum yararına döndürmeye çalışılmalıdır.

Otizmli aileler acıma değil, güzel bir uyku isterler.

10) Otistik çocuğun beslenmesi nasıl olmalı?

Otistik çocukların bir çoğunda (hepsinde değil !!!) gluten, soya ve kazeine karşı alerji olduğu bulunmuştur. Kazein sütte bulunan bir proteindir. Otizmli çocuğu olan ailelerin bir kısmı bu diyetle çocuklarında ki otizm belirtilerinin azaldığını iddia ediyorlar.

Glütensiz, kazeinsiz ve soyasız diyetin otizmli çocuklar üzerinde tedavi edici etkisine olan güven yapılan bilimsel çalışmalarlada güçleniyor.

Çocuğun alerjisinin olup olmadığını tespit etmek için yapılan testler var. Bu testleri yaptırmadan ve bir uzmana danışmadan asla çocuğunuzun beslenmesinden onun için önemli olan gıdaları atmayın.

11) Otizmli çocuklar konusunda çalışan dernekler önerebilir misiniz?

  • Otizm Dernekleri Federasyonu (ODFED) ve ona üye bütün dernekler;
  • Türkiye Otistiklere Destek ve Eğitim Vakfı (TODEV)
  • Tohum Otizm Vakfı bilgilendirme, karşılaşılan sorunlara yardımcı olma, sosyal destek konusunda hizmet veren derneklerdir.

Güzel bir örnek olarak, “Otizm Dünyası” facebook sayfası aracılığıyla ODFED Otizm dostu öğretmenlerin paylaşılmış ve ailelerin bu öğretmenlere ulaşması kolaylaştırılmıştır

12) Otizm kitap kaynakları?

Otizm kitapları – Türkçe orjinal

Başar, B. (2014). Otizmle yaşamak: İlkim Ozan Yayınları.

Başar, B. (2015). Otizm benim dünyam: İlkim Ozan Yayınları.

Darıca, N., Gümüşçü-Tuş, Ş., & Abidoğlu, Ü.-P. (2005). Otizm ve otistik çocuklar: Özgür Yayınları.

Fazlıoğlu, Y. (2005). Otizm: Morpa Kültür Yayınları.

Grandin, T. (2015). Resimlerle düşünme – otizmin içerden anlatımı: Sistem Yayıncılık.

Kınacı, C., & Aydın, A. (2013). Otizme çözüm var! : Hayykitap.

Koşar, R. (2016). Yaşam bağları – otizm yelpazesini dış dünyaya açan kanallar – hayvanlar: Yeni İnsan Yayınevi.

Ülker, R. (2013). Otizm spektrumu hastalıkları ve göz: Anı Yayınları.

Otizm kitapları – Türkçeye çeviri

Mccarthy, J., & Kartzinel, J. (2012). A’dan Z’ye otizm rehberi (H. Ölçeroğlu, Çev.): Pegasus.

McClannahan, L. E., & Krantz, P. J. (2015a). Otizmli çocuklara konuşma becerilerinin öğretimi (B. Birkan, Çev.): Sistem Yayıncılık.

McClannahan, L. E., & Krantz, P. J. (2015b). Otizmli çocukların eğitiminde etkinlik çizelgelerinin kullanımı (B. Birkan, Çev.): Sistem Yayıncılık.

Persson, S. B. (2012). Otizm ve otistik zeka: Yuka Kids.

Quinn, C. (2016). 100 soruda otizm aileler ve uzmanlar için el kitabı (Ü. Şehbaz, Çev.): Anı Yayınları.

Whiffen, L. (2015). Elveda otizm (İ. Kerestecioğlu, Çev.): Epsilon Yayınları.

Wing, L. (2012). Otizm el rehberi (S. Kunt, Çev.): Sistem Yayıncılık.

Otizm nedir, otizm belirtileri – Kaynakça

Beers, M. H., & Berkow, R. (1999). The Merck manual of diagnosis and therapy (17 ed.): Merck and Co. Inc..

Gelder, M., Mayou, R., & Geddes, J. (2005). Psychiatry: An Oxford core text (3 ed.): Oxford Medical Publications.


Sitemize uzun zamandır Otizmli çocuklar ile ilgili sorular yöneltiyordunuz. Otizm nedir sorunuzu cevaplayabilmek için Macaristan’ da tıp uzmanlığını tamamlayan Dr. Hatice Karaçam’dan yardım istedik. Yazıya olan katkıları için teşekkür ederiz.

Otizm nedir, Otizm belirtileri nelerdir adlı bu yazıya eklemek istedikleriniz varsa lütfen paylaşın.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu yazın.
Lütfen buraya adınızı yazın.