Mutlu olmak için gerektiğini düşündüğümüz para, ilişki gibi bir çok şey bizi sadece kısıtlı bir süre mutlu yapar. Bunun nedeni nedir?

Misafiri olduğumuz hayata surat asılmaz. – H. S. Kayaoğlu-Dedeği

1) Mutlu olmak için sebepler nelerdir?

  1. Sağlık

    • Mutlu insanların bağışıklık sistemleri daha güçlüdür.
    • Daha az hastalanırlar.
    • Hastalandıklarında daha çabuk iyileşirler.
    • Hatta mutlu insanların daha uzun yaşadıklarına yönelik araştırma bulguları mevcuttur.
    • Stres düzeyleri düşüktür.
  2.  Kişilerarası ilişkiler

    • Mutlu insanlar diğer insanlar tarafından daha çok sevilir.
    • Evlilik yaşamları daha iyidir.
    • İş açısından baktığımızda, mutlu insanlar daha yaratıcı ve verimlidirler.
    • Mutlu insanlar çevrelerine zarar vermezler. neden versinler ki zaten mutlular ve bunu gerginlik yaşayarak kaybetmek istemezler.
    • Mutsuz insanlar saldırgan, kırıcı ve öfkelidirler. Bu tür insanları da kimse yakın çevresinde bulundurmak istemez.
  3.  Kişilik özellikleri

    • Mutlu insanların kendilerine güvenleri daha yüksektir.
    • Daha az riskli davranışlarda bulunurlar.
    • Daha yüksek gelire sahiptirler.
    • Sorumluluklarının bilincindedirler.

Tüm bunlar mutlu olmak için yeterli sebepler olarak nitelendirilemez mi? Filozof Ahmet İnam bu konu da, “mutsuzluk ahlaksızlıktır” der.

2) Piyangodan para kazananların mutluluğu neden uzun sürmez?

Bir çok insan mutlu olmak için paraya ihtiyaçları olduğunu düşünür. İnsanlara sizi ne mutlu eder diye sorulduğunda bir çok insan piyangodan para çıkması diye cevap verebiliyor.

Bir anda piyangodan size çok fazla para çıktığını düşünün. Bir çoğumuz bu durumda büyük bir mutluluk yaşarız. Peki ya bir kaç yıl sonra, bu mutluluk sürer mi?

Piyango talihleriyle yapılan bilimsel çalışma sonuçları

Meşhur bir deneyde 22 piyango talihlisi, 22 piyango kazanmamış kontrol grubuyla kıyaslandı. Aylar sonra iki grubun mutluluk düzeylerinde kayda değer bir farklılık görülmedi. Hatta bazı piyango “talihlilerinin”, kazanmadan önceki mutluluk düzeylerine kıyasla daha da mutsuz oldukları görüldü.

Piyangodan para kazanmak bireyi olduğundan daha da mutsuz yapabilir. Bunun nedenlerinden bazıları şunlar. Yüksek miktarda parayı idare etmek stres yaratır. İkinci bir nedende bir çok insanın para istemesi nedeniyle sosyal ilişkilerin bozulmasıdır. Yalnızlık yaşayan birey giderek mutsuzlaşır. Zengileştikçe daha cimri hale de gelebiliriz. Oysaki mutlu olmak için yapabileceklerimizden biri de başkalarına iyilik yapmaktır.

Hedonik Adaptasyon

Zenginlik gibi faktörler mutlu olmak üzerinde ancak belirli bir yere kadar etki yapabiliyor. Bunun nedeni ise hedonik adaptasyon. Hedonik adaptasyon bir süre sonra mutluluk ya da mutsuzluk veren şeye alışmamızdır. Bunun sonucunda bizi başta mutlu eden şey eskisi gibi mutluluk vermez.

Mutlu olma düzeyimiz az ya da çok belirli bir seviyedir. Yaşadıklarımız belirli bir aralıkta mutluluk seviyemizin yükselip alçalmasına sebep olur.

Piyangodan para kazanan kişinin mutluluk seviyesinin bir süre sonra normalleşmesi gibi, talihsizlik yaşayan kişide bir süre sonra eski mutluluk düzeyine geri döner. Örneğin, trafik kazası geçiren biri gibi. Bu şekilde hedonik adaptasyon sayesinde psikolojik yılmazlık kazanırız.

Mutlu olmak için çaba göstermeliyiz. Mutsuzluk ise kendiliğinden gelir.

3) Hayatta mutlu olmak için birçok sebebi olan insan neden mutsuzdur?

  • Beklentilerin çok yüksek olması
  • Mutluluğu yanlış yerlerde arama
  • Mutluluğun ne olduğu ile ilgili yanlış inançlara sahip olma gibi nedenler mutlu olmayı zorlaştırmaktadır.
  • Sosyal karşılaştırmalar mutluluğu olumsuz etkilemektedir. Oysaki başkalarıyla karşılaştırmasa herkesin mutluluğu kendisine yeterdi.
  • Mutlulukla ilgili şartlı beklentiler. Geleceğe dönük belli şartlara bağlı mutluluk beklentileri çoğu zaman faydasızdır. Örneğin;
    • “Bir evlensem mutlu olurum.”
    • “Terfi alabilsem mutlu olurum.”
    • “Para biriktiriyorum, şu arabayı aldığımda mutlu olabilirim.”
  • Arabesk bir kültür içerisinde olmak mutsuzluk nedenidir.
  • Maalesef mutsuz insanların bir çoğu sağlıklı ve iyi bir ailede büyümemiştir.
  • Mutsuz insanlar kendileriyle barışık değildir. Mutsuz insan kendisini sevmez.
  • Mutsuz insan olmamızın bir nedenide doğayla olan ilişkimizin sorunlu olmasıdır. Yani doğadan kopmuş olmamız ve modern şehir hayatı da mutluluğumuzu olumsuz manada etkilemektedir. Doğada daha çok zaman geçirmeliyiz.

Mutsuzluk en iyi şekilde kabiliyetlerimiz ve beklentilerimiz arasındaki fark olarak tanımlanabilir. – Edward de Bono

4) Mutlu olmak kendi elimizde mi?

Mutlu olmak belli düzeyde bizim elimizdedir, belli düzeyde de genetik faktörlere ve yaşam koşullarına bağlıdır diyebiliriz.

Mutluluğun belirleyicilerinin ne olduğu ile ilgili çok fazla araştırma yapılmıştır. Bu konudaki araştırmalarıyla ünlü Amerikalı profesör Sonja Lyubomirsky’nin ortaya koyduğu bir model var. Buna göre, mutluluğun belirleyicileri üç grupta ele alınmaktadır.

  • % 50 oranında genetik faktörler
  • % 10’ yaşam şartları. Yaşam şartlarının kapsamında ise, medeni durum, gelir düzeyi, yaş, cinsiyet, eğitim durumu ve yaşanılan yer gibi demografik değişkenler vardır.
  • % 40 amaçlı etkinlikler. Bunun kapsamında, bir çok farklı faktör bulunmaktadır. Örneğin;
    • İyimserlik (optimizm)
    • Öz-saygı (kendini kabul)
    • Yardımseverlik
    • Kişilerarası ilişkiler,
    • Egzersiz yapma
    • Yaşam amaçları belirleme
    • Affetmek (Başkalarını affetmek, kendini affetmek)
    • Maneviyat (spirituality)
    • Şükran duyma,
    • Stresle başa çıkma
    • Umut

Maalesef insanların büyük çoğunluğu mutluluğu bu yaşam şartlarını iyileştirerek sağlamaya çalışmaktadır. Oysaki yaşam şartları tamamıyla istenen düzeyde olsa bile % 10’luk bir katkı sağlamaktadır.

Mutlulukla ilgili bizim elimizde olan kısmı ise, amaçlı etkinlikler dediğimiz kısımdır. Bu etkinlikler gerçekleştirilirse sağlam bir mutluluk durumu gerçekleştirilebilir.

Mutlu olmak uMutlu olmaktır.

5) Hayatta daha mutlu olmak için yapabileceklerimiz kolay şeyler midir? 

Öncelikle, mutluluk konusu sandığımızdan çok daha derin bir konudur. Üzerinde ciddi anlamda düşünülmesi ve farkındalık sahibi olunulması gerekmektedir. Mutluluk düzeyi çaba gösterilerek artırılabilir. Bunlar sağlanabilirse mutlu olmak görece kolaydır diyebiliriz.

Aslında düşündüğümüzden çok daha fazla insan mutludur ve kendilerini toparlama güçleri yüksektir. Örneğin; bir savaş ya da doğal felaketten sonra insanların büyük çoğunluğu travma sonrası stres bozukluğu göstermez.

Neşeli bir yaşam bireysel bir yaratıcılıktır. Bir tariften kopyalanamaz. – Mihaly Csikszentmihalyi

6) Mutlu olmak için ne yapmalı?

  1. Şükretmek

    • Mutlu olmak için gerekli olan en büyük karakter özelliklerinden birisi şükran duymadır. Yapılan bir çok bilimsel çalışma bu inanışa olan güveni artırmıştır.
    • Şükran duyan birey yaşamındaki olumlu noktalarla ilgili farkındalığı yüksektir.
    • Psikolojik dayanıklılıkları yüksektir.
    • Şükran duygusu yüksek bireyler daha az hastalanır.
    • Yaşamdan daha fazla doyum alırlar.
    • Gelecekle ilgili daha az kötümser daha çok iyimserlerdir.
    • İlişki doyumları yüksektir.
    • Psikosomatik şikayetleri daha azdır. Örneğin; psikolojik nedenlere bağlı ağrılar, uyku bozuklukları.
  2.  Yardımsever olmak

    • Kendi çıkarlarını gözetmeksizin başkalarına (insanlara, doğaya, hayvanlara vb.) yardımcı olan bireyler kendilerine de iyilik yapmış olurlar. Kadınlar ve yaşlılar daha özgeci olma eğilimindedir.
    • Elbette birey başkalarına iyilik yaparken kendi menfaatinide düşünebilir. Bu durumda özgecilik olarak görülmez bu yardımseverlik. Bireyin başkalarını reddetmekte güçlük çekmesinden dolayı yardımcı olmasıda mutluluk getirmez.
    • Daha az bencillerdir.
    • Başkalarına yardımcı olmak mutluluk düzeylerini artırır.
    • Adelet, merhamet, empati duyguları yüksektir.
    • Öz-saygıları yükselir.
    • Suçluluk duymazlar.
    • İlişkileri olumlu olur, diğer insanlar tarafından sevilirler.
    • Daha kolay arkadaş edinirler.
  3.  Özgün olmak

    • Özgün olmak özellikle hümanistik yaklaşımda benimsenmiştir. Özgün olan otantik bireylerin içleri dışları birdir.
    • Özgün olmak deyince sadece riyakar olmayan insanlar anlaşılmamalı. Özgün olmak bundan çok daha fazlasını gerektirir. İnsanın bunu başarabilmesi için farkındalığı yüksek olmalıdır. Zira duygularının farkında olmayan birinin bunları gösterebilmeside söz konusu olamaz.
    • Gerçek benliğini ortaya koyar.
    • Kendine yabancılaşmaz.
    • Kendi isteklerini daha fazla yerine getirirler.
    • Daha yaratıcı olurlar.
    • Kendileri için yaşarlar.
  4.  Kimlerle arkadaşlık kurmalı

    • Özgüven sahibi
    • Mutlu
    • Sürekli her şeyden şikayet etmeyen
    • Yardımsever
    • Özgün
    • Merhametli
  5.  Farkındalık

    • Farkındalık bireyin yaşadığı ana odaklanması demektir.
    • Gelecek endişesi duyulmaz.
    • Geçmişle ilgili pişmanlık duyulmaz.
    • Kişi o an meşgul olduğu şeyden zevk alır.
    • Meditasyon yaparak farkındalık geliştirilebilir.
  6.  Yaşam amaçları

    • Yaşam amaçlarına sahip olarak onların peşinden koşmak mutlu olmak için yapılabileceklerin en önemlilerindendir.
  7.  Carol Ryff Psikolojik İyi Oluş Modeli

    1. Kendinizle barışık olun.
      • Bireyin kendi yaşamı ve kendisiyle ilişkili olumlu değerlendirmeleridir.
      • Öz-saygı: “Kendimi en az diğer insanlar kadar değerli buluyorum.”
    2. Gelişime ve öğrenmeye devam edin.
      • Mutlu insanlar gelişmeye devam ettikleri duygusuna sahiptirler.
      • Kendi potansiyellerini gerçekleştirmeye çalışırlar.
      • Kendileri olurlar.
      • Yeni deneyimlere açıktırlar.
    3. Mutlu insanlar kişilerarası ilişkilerinin iyi olması için çalışırlar.
    4. Günlük yaşamın stresiyle etkili şekilde baş edebilirler.
    5. Yaşam amaçları belirleyin.
    6. Özerk olun, yani yaşamının sorumluluğunu elinize alın.
      • Kendi kendinize karar verme ve bağımsızlık
      • Düşünce ve davranışlarınız üzerinde kurulan baskılara karşı durabilme yetisi.
  8.  İyi iş

    • İyi iş. İyi iş kalitede mükemmel, sosyal sorumluluk içeren ve onu yapan bireylere anlamlı gelen işlerdir. İş eğer bireye anlam ve amaç sağlıyorsa mutluluk kaynağı olabilir.
    • Prof. Howard Gardner büyük bir çaba harcayarak iyi iş uygulayan bireyleri ve kurumları tespit etmiştir. Proje ayrıca toplumumuzda iyi işlerin yapılmasını nasıl artırabileceğimizin yollarını araştırıyor.
    • İyi iş projesine göre herkes kendi için mükemmel olanın peşinden koşarsa bu toplumun bütünü için de faydalı sonuçlar doğurur. Burada amaç insanların düzenli olarak akış halinde olacakları projelere katılmalarını ve daha yüksek seviyelerde doyum yaşayacakları iş pozisyonları bulabilmelerini sağlamak.

Güzel yaşam isteyen, güzel insan biriktirsin. – Cemal Süreyya

7) Daha mutlu olmak için neler yapılabilir?

  • Düzenli egzersiz yapmak
  • Yeterince uyumak
  • Yeni şeyler denemek
  • Entellektüel olarak sizi doyuracak aktivitelerde bulunmak
  • İntikam ve kin duygularından kurtularak affetmek
  • Kendine karşı merhametli olmak
  • Kendini başkalarıyla kıyaslamamak
  • Yaratıcı eserler sunmak
  • Hatalardan öğrenmek
  • Hobilerle uğraşmak
  • Yavaşlamak
  • Öncelikleri belirlemek
  • Değişikliklere hazır olun
  • Düzenli yemek ve uyumak
  • Sağlıklı yaşamak
  • Mükemmeliyetçi olmamak
  • Hayır demeyi öğrenmek
  • Meraklı kalmak
  • Derin nefes almak
  • Başkalarına yardımcı olmak, iyilik yapmak.
  • Size nelerin mutluluk verdiğini gözlemleyerek, onlardan daha çok yapmak
  • Sahip olduğunuz güzellikleri not edin.
  • Güneşe çıkmaya çalışın.
  • Yeni insanlar tanıyın, yeni şeyler öğrenin.
  • Çocuklarla vakit geçirin.
  • Hayatınıza anlam ve amaç veren işler mutluluk getirir.

İlginizi çekebilir:  Affetmek, kendini affetmek

8) Mutluluk üzerinde kişilerarası ilişkilerin rolü nedir? 

Psikiyatrist Kemal Sayar, mutluluk ilişkiseldir,” der. Gerçekten de mutlulukla ilgili araştırmalara baktığımızda, mutluluğun olmazsa olmaz şartlarından birisi kişilerarası ilişkilerdir. Yani derin, doyurucu ve sağlıklı ilişkiler kurmak mutluluk için çok önemlidir.

İlişki ve iletişim ihtiyacı, psikolojik ihtiyaçların en başında gelir. Kendi yaptığım araştırmalarda da, sosyal zeka, sosyal beceri ve kişilerarası ilişki tarzlarının mutluluğu önemli düzeyde etkilediği sonucuna ulaşmıştım.

Gün içinde hayatta kalabilmek için dört defa kucaklaşmaya ihtiyacımız var. Onarım için sekiz defa ve büyümek için de oniki defa kucaklaşmalıyız. – Virginia Satir

9) Her zaman mutlu olmak mümkün müdür?

Mutlulukla ilgili yanlış inanç ve beklentilerden birisi budur. Yani sürekli bir mutlu olma beklentisi. Oysa yaşamda acılar da, streste, üzüntü, İniş çıkışlar da bulunuyor.

7/24 her gün mutlu olma diye bir şey söz konusu değildir.

Bunun yerine yaşamın veya günlerin çoğunluğunu mutlu olarak geçirmek daha gerçekçidir. Mutlaka, mutsuz olunan zamanlar da olacaktır. Mutsuzluğun da ötesinde, acı çekilen zamanlar da olacaktır. Bu zamanlarda da o hüznü ve acıyı hissederek yaşamak gerekmektedir. Acının olumlu dönüştürücü gücünden de faydalanmak gerekir.

10) Mutlu olmak için hangi yanlışları yapıyoruz?

Bireyin geleceğe yönelik hayalleri, hedefleri ve umutları olabilir. Ancak mevcut şartlarda mutlu olmak ve sonrasında bu tür hedefler koymak ve gerçekleştirmek gerekmektedir. Aksi takdirde tüm mutluluğu gelecekte olacak bu olaylara bağlarsak, mutlu olmamız zor olacaktır.

Muhtemelen yeni gittiği yerde de mutlu olamayacaktır olduğu yerde mutsuz olan kimseler. Bir kişi mutlu olmak için evleniyorsa evlilikte hayal kırıklığı yaşama ihtimali yüksek olacaktır. Oysaki, mutlu olmak için değil, mutluluğu paylaşmak için evlenilirse evlilikten alınacak doyum daha yüksek olacaktır.

Yaşadığı yeri terketme arzusundaki insan mutsuz insandır. – Milan Kundera

11) Mutlu insanların karakter özellikleri nedir?

  • Hayat amaçları bulunur.
  • Az ama güçlü arkadaşlıkları vardır.
  • Yalnızlıktan kaçınmazlar.
  • Başkalarıyla kendilerini kıyaslama yoluna gitmezler.
  • Başkalarının başarısına içerlemezler.
  • Enerjilerini gereksiz yerlere harcamazlar.
  • Hayat amaçları vardır.

Sefalet ve mutluluk arasında ki fark dikkatimizi nereye verdiğimizdir. – Sharon Salzberg

12) Mutlu olmak için beynimi eğitebilir miyim?  Beyin mutluluk ilişkisi nasıldır?

Beyin mutluluk ilişkisi biraz daha işin biyolojik kısmıyla ilgilidir. Bu anlamda hormonlardan bahsetmemiz gerekir. Beynimizin ya da genel olarak vücudumuzun salgıladığı bazı hormonlar mutluluğumuzun belirleyicilerindendir.

Dopamin, serotonin, oksitosin gibi hormonlar mutluluğumuzu doğrudan etkilemektedirler. Egzersiz yapmak, iyi beslenmek ve sağlıklı ilişkiler kurmak bu hormonların salgısını artırabilir.

Bunların dışında, nöropsikoloji alanında önemli çalışmalar yapılmaktadır. Beynin eğitilmesi dediğiniz konuya karşılık gelebilecek “nöroplastisite” kavramından bahsedilmektedir. Nöroplastisite, beynin değişebilme ve yeniden yapılanma özelliğidir. Yani beynimiz sürekli olarak değişmektedir. Bu açıdan baktığımızda, beynimiz, üzüntüyü de, stresle baş etmeyi de, mutluluk ve psikolojik iyi oluşu da öğrenebilmektedir.

Eğer birey sürekli kurban psikolojisi içerisinde, olumsuz ve kaygılı davranışlar sergilerse beyninde o yönde yollar ve bağlantılar oluşacaktır. Ancak iyimser, merhametli ve mutlu bir karakter ortaya koyabilirse beyni de bu yönde değişecektir. Bir nevi mutluluk alışkanlık haline gelecektir kişide.

Mutluluk paylaştıkta çoğalan tek şeydir. – Albert Schweitzer

13) Mutlu olmak için hangi kitapları okuyabiliriz?

Mutluluk üzerinde bir çok kitap yazılmıştır felsefi, dini ve psikolojik. Bu konuda özellikle, bilimsel bir temele dayalı olan kitapları okumak akıllıca olabilir. Benim okuduğum ve beğendiğim birkaç kitabı size önerebilirim.

  • Sonja Lyubomirsky’in “Nasıl mutlu olunur?” kitabı bu konuda önerebileceğim ilk kitaptır.
  • Onun dışında, pozitif psikolojinin kurucusu Martin Seligman’ın “Gerçek Mutluluk” kitabı da güzel bir kitaptır.
  • Stefan Klein’in “Mutluluğun Formülü”
  • J. Haidt’in “Mutluluk Varsayımı” adlı kitapları da bu konuda yazılmış çok doyurucu ve güzel kitaplardandır.
  • İngilizce olarak ise mutlulukla ilgili güncel çalışmaları ele almış olan “Oxford Handbook of Happiness” kitabını kesinlikle önerebilirim. Özellikle de bu alanda araştırma yapan akademisyenler için önemli bir kaynak.

İlginizi çekebilir: Martin Seligman kimdir, Pozitif psikoloji nedir?


Pozitif Psikoloji akımının Türkiye’de ki temsilcilerinden olan Sayın Doç. Dr. Tayfun bu yazıya büyük katkılarda bulundu. Kendisi www.tayfundogan.net sitesinde pozitif psikoloji alanında değerli yazılarını paylaşmaktadır.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu yazın.
Lütfen buraya adınızı yazın.