Aile terapisinde kullanılan teknikler arasında sıklıkla kullandıklarımı örneklerle açıkladım.

1) Aile terapisinde kullanılan teknikler – Dışsallaştırma

Dışsallaştırma (externalisation) tekniği ile danışan ve problemi birbirinden ayrılır. Bireyin ya da ailenin problemine bir ad konulur. Onu şekillendirir. Farklı duyularla tarif edilir.

Agresif davranışları olan çocuk

Çocuktan içindeki öfke canavarını betimlemesi istenir. Daha sonra bu öfke canavarı ile nasıl mücadele edilebileceği konuşulur.

Çocuk bu canavarı resmedebilir. Karikatürünü çizilebilir. Öfke canavarı ile savaşan kahraman oluşturulabilir. Bu kahraman çocuğun iç kaynaklarından biri olur. Örneğin; çocuğun cesareti. Kahramanın öfke canavarı ile olan savaşı hikayeleştirebilir.

Alt ıslatma problemi olan çocuk

  • Terapist altını ıslatma problemi olan bir çocuğa bunu yapanın bir “çiş canavarı” olduğunu söyler. Çocukla birlikte onun nasıl olduğunu tasvir etmeye başlarlar. Çocuk canavarı resmedebilir. Ya da oyuncaklar arasından onu bulabilir. Canavarla nasıl kavga edebileceğini ve uzaklaştırabileceği konuşulur.
  • Aile bireylerininde bu çiş canavarıyla mücadelede üstlendikleri görevler olur. Kardeşleride canavarın gelişini ona haber verebilirler. Birlikte ritüeller düzenleyerek onu kovabilirler.

Ailenin problemini dışsallaştırma

Psikoterapist bir sandalye daha getirerek ailenin ortasına koyarak şöyle der. Anladığım kadarıyla siz altı kişilik değil yedi kişilik bir ailesiniz. Hastalık aranızda ki yedinci kişi.

2) Aile terapisinde kullanılan teknikler – Resim çizme teknikleri

Resim çizmek terapinin bir çok aşamasında farklı amaçlarla kullanılabilir.

Kendisini sözlü olarak ifade etmekten ziyade daha çok sessiz kalmayı tercih eden danışanlara da önerilebilir. Bunun dışında dil güçlüğü yaşayan mültecilerle çalışırken de alternatif oluşturur.

Örnek

Çocuk terapisi sürecinde psikoterapist geleceği ile ilgili endişeleri olan bir çocuk ya da ergenden bir ağaç çizmesini ister. Ağacın parçaları danışanın farklı yönlerini sembolize eder.

  • Kökleri danışanın kökenlerini ve değerlerini temsil eder.
  • Çimenler günlük hayatta değer verdiği şeyleri.
  • Gövdesi becerilerini ve kabiliyetlerini,
  • Dalları amaçlarını, rüyalarını ve hayallerini,
  • Yaprakları ise hayatta ya da hayattan ayrılmış bireyleri
  • Meyveleri ise diğer bireylerden aldıkları ve başkalarına verdiklerini temsil ederler.

3) Aile terapisinde kullanılan teknikler – Pozitif geri bildirim

Geri bildirim vermek için çok beklemeyin

  • Diğer terapi yöntemlerinde olduğu gibi aile sistemleri terapisinde de psikoterapist danışanına geri bildirimlerde bulunur. Fakat bunu yaparken psikodinamik yaklaşımda olduğu kadar beklemez.
  • Aile sistemleri terapisi sürecinde geri bildirimler analizden ziyade hipotezlerdir.
  • Sistemik aile terapisi uygulayan psikoterapist hipotezlerine bağlanmaz ve sürekli farklı hipotezler oluşturur. Bu hipotezleri sık sık paylaşarak danışanın bu konudaki düşüncelerini alır. Zira sistemik aile terapistleri iletişimde sürekli yanlış anlamaların olduğuna inanır. Bu yüzden teyit almak çok önemlidir.

Geri bildirimler hipotezlerdir

Sistemik aile terapisi psikodinamik ve bilişsel davranışçı terapi yaklaşımlarından farklı olarak danışan kendi hayatının uzmanı olarak görür. Terapist danışanına meseleleriyle çalışabilmesi için ortam sunma konusunda uzmandır. Dolayısıyla terapist verdiği geri bildirimleri bir uzmanın kesin sonuçları gibi sunmaz. Danışanı bunları reddettiği zaman yeni hipotezler geliştirir. Bir psikanalist gibi bunların savunma mekanizması,* direnç olduğu sonucuna varmaz.

Geri bildirimler otantik ve içten olmalı

Pozitif geri bildirimlerde bulunurken terapistin gerçek duygularını içten söylüyor oluşu çok önemlidir. Zira içten olmayan pozitif düşünceler danışanın terapistine karşı olan güvenini sarsacak, iyi değil kötü bir etki yaratacaktır.

Örnek – Danışanın durumu için hipotez sunma

Terapist: (Panik atak geçiren danışanına şöyle der) “Sanıyorum sizin açık mekanlara karşı olan korkunuz, hata yapma endişeniz ile alakalı. Benimle birlikte bu konu üzerine gitmeye hazır mısınız?”

Örnek – Danışana kompliman yapma

Terapist: “Bu kadar üzüntülü ve acılar içinde olmanıza rağmen kendi yaşamınızın sorumluluğunu alarak, bugün kalkıp buraya gelmeyi başardınız? Diğerleri kafalarını kuma gömerken siz yapıcı bir adım attınız.”

4) Aile terapisinde kullanılan teknikler – Aile heykeli

Sistemik aile terapisi sırasında yapılan aile heykeli (grup heykeli) uygulaması psikodrama uygulamalarına benzer. Aile heykeli grup terapisi içerisinde de yapılabilir. O zaman grup üyelerinden biri diğer üyelerden kendi ailesi üzerinde çalışmak için yardım alır.

  1. Aile bireylerinden hangisinin heykeltıraş olacağına karar verilir.
  2. Ailenin meselelerine uygun olarak heykelin konusu belirlenir. Konular geçmişte yaşanmış bir olay ya da evde sıklıkla gözlemlenen tipik bir sahne olabilir.
  3. Heykeltıraş teker teker aile bireylerini ya da hayatında ki önemli kişileri yerlerinden kaldırır. Onları heykeltraş gibi istediği duruş şekillerine sokar.
  4. Aile bireyleri bu sırada hareket etmezler. Terapistin yönlendirdiği sorularla danışan heykelini tam olarak istediği pozisyona getirir.
  5. Grup terapisinde aile üyelerini temsil edecek olan bireyleri seçer. Sonra onların kimi temsil ettiklerini söyleyerek onlara şekil verir.
  6. Danışan aile bireylerinin yerlerini değiştirerek, onların pozisyonlarına geçerek bireyler meselelerine farklı açılardan bakabilirler.
  7. Daha sonra bireyler vücut pozisyonlarının ve konumlarının onlara neler hissettirdiği konusunda geri bildirimler verirler.

Aile terapisinde kullanılan teknikler – Soru teknikleri

Psikoterapistler danışanlarına sordukları sorularla farklı perspektifler kazandırmaya çalışır. Onları daha iyi tanımaya, danışanlarından kendilerini daha iyi tanımalarına yardımcı olur.

5) Paradoks sorular

Paradoks sorular (paradox interventions). Terapist danışanına onu rahatsız eden ve terapiye getiren yakındığı şeyi yapmasını söyler.

Örnek – Paradoks sorular

Terapist: (Panik atağı olan danışanına terapist şöyle bir ifadede bulunur) “Peki korkak olun, ama sadece saat altıdan yediye kadar.”

6) Döngüsel sorular

Döngüsel sorular sistemik aile terapisi tekniklerinden en çok uygulananlardan birisidir. Danışanın farklı perspektifler ve çözüm fikirleri elde edebilmesine yardımcı olur.

Danışanlar terapiye geldiklerinde probleme odaklanmışlardır. Bu onların çözüm bulmalarını güçleştirir. Terapist döngüsel sorular sorarak danışanın yinelediği düşünme biçiminden çıkarak farklı açılardan bakmasına yardımcı olur.

Sistemik düşünmek döngüsel düşünmektir.

Aile terapisinde kullanılan teknikler – Döngüsel sorulara örnekler

Aile sistemini anlamak

Terapist: Eşiniz sizi gerçekten sinirlendirmek istese size ne söylemesi gerekirdi?

Farklı perspektiflerden bakmak

Terapist: İçinde bulunduğunuz durumu odanın köşesinde duran bir fare görse sizin içinde bulunduğunuz durum için ne yorumda bulunurdu?

Terapist: Rahmetli dedeniz tüm bu olanları bir yerlerden görse size hangi öğütlerde bulunurdu?

Aile sistemini anlamak

Terapist: Sorumluluğun bir yığın olduğunu varsaysak tamamı yüzde yüz olan. Oğlunuzun uyuşturucu kullanıyor oluşunun sorumluluğunun yüzde kaçını kızınız taşır.

Amaçları belirlemek

Terapist: Psikoterapi süreci ideal olmuş olsa, anneniz şu an burada ne konuşmamızı isterdi?

 

Bireyin ya da ailenin terapiden beklentilerini belirlemek

Terapist: Şimdi elime bir kamera alıp şu anki halinizi film etsem, birde başarılı geçmiş bir terapi sonundaki halinizi filme alsam. İki film arasındaki fark ne olurdu?

İlginizi çekebilir: Döngüsel sorulara örnekler

7) Aile terapisinde kullanılan teknikler – Mucize sorusu 

Mucize soruları (miracle questions) çözüm odaklı terapinin kurucusu Steve De Shazer tarafından geliştirilmiştir. Mucize soruları danışana yeni perspektifler sunar.

Psikoterapist yavaş yavaş danışanın problem transından çıkıp çözüm transına yönelmeye davet eder. Böyle bir girişten sonra terapist danışanın problemi ortadan kalktıktan sonraki dünyasını tanımaya çalışır.

Milton Erickson tarafından geliştirilen Hipnoterapi tekniğinden uyarlanmıştır. Erickson uyguladığı hipnoz tekniklerinde danışanlarından kendilerini gelecekte problemlerinin çözülmüş olduğunu tasavvur etmelerini istiyordu.

Elbette mucize sorusu tek başına işe yaramaz. İlerleyen sorularla desteklenmelidir. Amaç danışanı problemi konuşmaktan uzaklaştırıp, çözümü hayal etmesini sağlamaktır.

Psikoterapist mucize sorusunu şu şekilde ortaya atabilir.

Konuşmamız bitip buradan ayrılıp evinize döndünüz. Çocuklarla ilgilenip işlerinizi tamamladınız. Duş alıp vs… Tüm ev sessiz kaldığında ve siz huzur içinde uyurken, gecenin bir yarısında bir mucize meydana gelir. Probleminiz tamamiyle çözümlenir. Ertesi sabah uyandığınızda size, aman Allahım bu gece bir şeyler olmuş, problemim kaybolmuş dedirtecek olan ilk neyi fark edersiniz? Problemin ortadan kalktığını ilk nereden anlarsınız?

Kristal küre

Terapist danışanından önündeki bir kristal küreye bakarak problemin çözüldüğü anı tasavvur etmelerini ister.

Örnek

Hiç bir bayanla çıkmamış bir erkeğe, terapist kristal bir küre verir. Kendisini bir bayanla çıkmış olarak hayal etmesini ister.

Sihirli değnek

Terapist danışanına şöyle der; Insoo Kim Berg sihirli değnek metaforunun özellikle küçük çocuklarda kullanılmasını öneriyor çocukların mucize sorusunu daha rahat kavrayabilmesi için.

Farzedelim elimde bir sihirli değnek var. Şöyle bir yaptığımda tüm problemlerin ortadan kalkacak. İşe / okula / ailene döndüğünde, sihirli değneğin işe yaradığını nereden anlarsın.

Sihirli değnek, sihirli küre dışında başka metaforlarda kullanılabilir danışanın bir anda problemlerinin çözümleşmiş olarak tasavvur etmeleri için. Burada yaratıcılığınızı kullanabilirsiniz.

Örnekler

  • Elimi bir şıklattığımda her şey değişse.
  • Bir daha ki görüşmemize kadar her şey değişmiş olsa.
  • Bundan bir yıl sonra eşinizle (arkadaşınızla, aile bireylerinizden biriyle) sokakta karşılaşsam tesadüfi olarak. Bana sizin çok değiştiğinizi problemlerinizin ortadan kalktığını söyleseler. Bana neler söyleyebilir sence.
  • İnsanları çok şaşırtacak bir şey yapsanız. Öyleki herkes sizin çok büyük bir adım atmış olduğunuzu düşündürecek bir şey. Ne yapsanız bu şekilde onları şaşırtırdınız.
  • Bu yapmış olduğumuz çalışmaların başarılı olduğunu düşünün. Sizin için nasıl bir işaret olsa, bu çalışmalarımızın gerçekten hayatınızda büyük değişiklikler yaptığını düşünürdünüz.

8) Aile terapisinde kullanılan teknikler – İstisna soruları 

İstisna soruları (exception questions). Sistemik aile terapisi çözüm odaklı psikoterapi anlayışına göre çözüm anları hali hazırda zaten danışanın hayatında yaşanmaktadır. Bu anların farkına danışanın daha çok varması ve tekrarlaması amaçlanır.

Örnek

Terapist: (Depresif olduğunu ve hiç bir şey yapmak istemediğini söyleyen danışana) Günün 24 saati hatta uyurken, televizyon seyrederken ya da gerçekten tadına bayıldığınız bir yemeği yerken de mi depresyondanız?”

Terapist: Problemsiz yaşadığınız anlarda sizin için önemli olan değerler nelerdir?

9) Aile terapisinde kullanılan teknikler Genogram

Genogram farklı sembolleri kullanarak nesiller boyunca ilişkileri, önemli olayları ve aile dinamiklerini gösteren bir aile haritasıdır. 

Genogram sadece ailenizde bulunan kişilerin adlarını söylemez size. Aile bireylerinin birbiriyle nasıl bir ilişkide olduğunuda gösterir. Böylelikle soy ağacından öteye geçer.

İlginizi çekebilir: Genogram nasıl çizilir?

9) Aile terapisinde kullanılan teknikler Aile Panosu

Psikoterapi teknikleri arasında aile panosu (sistem panosu) en sık kullanılanlardan biridir. 

Aile Panosu bir iletişim aracıdır. Özellikle ilişkiler üzerine çalışabilmeye yardımcı olur. Danışanın sosyal kaynaklarını ortaya çıkarır. içerisinde çözüm odaklı olarak çalışmayı sağlar.

İlginizi çekebilir: Aile panosu ile nasıl çalışılır?


Sistemik Aile Terapisi yerine sistemik terapi ve aile sistemleri terapisi tanımları da kullanılır. Aile sistemleri terapisi yaklaşımı terapi teknikleri yönünden diğer terapi yöntemlerinden daha zengindir. Sistemik psikoterapistlerin çalışmalarında danışanın çözüme daha kolay ulaşabilmesini sağlamak için farklı psikoterapi teknikleri kullanılır.

!!! Sistemik terapi sıklıkla kullandığı psikoterapi teknikleriyle anılsa da önemli olan tekniklerden ziyade terapiyi uygulayan uzmanın duruşu ve tutumudur. Sistemik ve çözüm odaklı bakış açısına sahip olmayan bir terapistin uygulayacağı teknikler kuru ve anlamsız olacaktır.

Aile terapisinde kullanılan teknikler hakkında eklemek istedikleriniz varsa lütfen paylaşın.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu yazın.
Lütfen buraya adınızı yazın.